Chương 198: Nam cùng bố dọn máy tiện xưa
Thuộc tiểu thuyết Toàn Cầu Công Nghệ: Thao Túng Kỷ Nguyên
Tác giả: Hà Tinh Vân · Thể loại: Đô Thị · Đăng ngày · 1957 từ · khoảng 10 phút đọc
— Lấy can dầu số 46 lại đây cho bố! — Tiếng ông Nguyễn Văn Hùng gọi với từ gian máy tiện xưởng Nam Phát.
Sáng ngày thứ 1205, ánh nắng sớm rọi qua mái tôn xưởng cơ khí tại thành phố Biên Hòa. Nắng rọi lên những vệt dầu mỡ bám trên sàn bê tông. Sau chuỗi ngày tiệc cưới rộn rã, không gian xưởng trở lại vẻ tĩnh lặng thân thương của xóm thợ miền Đông.
Nguyễn Thành Nam mặc áo thợ máy màu xanh công nhân bạc vai, hai tay xắn cao. Anh xách can dầu số 46 bước lại bệ máy 1K62:
— Dầu đây bố. Bố định châm cốc thủy tinh hay đổ thẳng vào khay chứa?
Ông Hùng cắm chiếc phễu tôn vào lỗ tra dầu:
— Châm nửa mắt kính thôi con. Đổ đầy quá, khi trục quay ba nghìn vòng một phút dầu sẽ bắn ra ngoài, vừa hao vừa bám bụi bẩn vào rãnh trượt.
Nam cầm giẻ mềm cẩn thận lau nắp cốc dầu. Cỗ máy tiện 1K62 này do Liên Xô sản xuất năm 1978. Ông Hùng chắt chiu mua lại máy từ ba mươi năm trước. Cỗ máy đã gánh trên lưng toàn bộ tiền ăn học của anh em Nam.
Nam mỉm cười đón chiếc mỏ lết từ tay bố:
— Con nhớ hồi nhỏ bố dạy con tiện ren bu-lông đầu tiên trên máy này. Con vặn tay quay quá đà làm mẻ góc dao hợp kim, bị bố phạt quét phoi cả buổi chiều.
Ông Hùng bật cười khà khà:
— Lúc đó nhà mình nghèo, mua được miếng dao hợp kim T15K6 quý như vàng ròng. Không nghiêm khắc thì làm sao con nhớ cảm giác ăn dao của thép. Người thợ máy mà không hiểu cái nết của sắt thép thì máy móc không bao giờ nghe lời mình.
Ông Hùng chỉ tay vào hộp số trục chính:
— Hồi mùa khô năm 1998, trạm bơm của xã bị gãy trục cánh quạt. Bố thức trắng hai đêm bên cỗ máy này, tiện lại cây trục láp phi 60 bằng thép hợp kim rồi chở xe đạp ra lắp. Nước ngọt tràn vào cứu cả cánh đồng lúa, bà con mang biếu bao gạo mới thơm lừng. Tiếng máy chạy êm tai là niềm an ủi lớn nhất của đời thợ.
Nam cúi người kéo ngăn kéo gỗ dưới gầm bệ máy:
— Bố bọc giấy dầu kỹ thế này nên các bánh răng thay thế vẫn còn nguyên vẹn. Bánh răng 24 răng, 48 răng và 72 răng đều sáng bóng, không hề sứt mẻ chiếc nào.
Hai bố con cùng tháo tấm nắp che hộp số chạy dao, kiểm tra trục vít me dài hai mét chạy dọc thân máy. Nam dùng ngón tay xoay nhẹ tay quay bàn xe dao, lắng nghe tiếng ăn khớp của ê-cu hai nửa ôm khít vào rãnh ren vít me bước mười hai milimét. Khe hở ăn khớp rất đều, không hề kẹt rơ.
Ông Hùng xoa nhẹ lớp dầu mỏng trên bề mặt trục vít me:
— Trục vít me này bố lau chùi, tra mỡ định kỳ suốt ba mươi năm qua. Muốn tiện được đường ren chính xác từng phần trăm milimét thì phải giữ trục vít me như con ngươi mắt mình.
Lê Vân bưng khay trà gốm Bát Tràng từ gian nhà sau bước ra. Tà áo lụa màu mỡ gà tôn vẻ dịu hiền. Cô đặt khay trà lên bàn nguội, bên cạnh là đĩa kẹo lạc Trâm giòn tan và vài múi bưởi đường lá cam Tân Triều.
— Bố với anh Nam nghỉ tay uống chén nước chè sen nóng kẻo nguội, — Vân rót trà vào chén sứ. — Thằng bé Hoàng Nam mang sổ tay kỹ thuật đứng ngoài cửa từ sớm, cứ ngập ngừng không dám vào quấy rầy hai bố con.
— Cho nó vào đây! — Ông Hùng vẫy tay gọi.
Trần Hoàng Nam, cậu kỹ sư trẻ kế tục của Khởi Nguyên, ôm cuốn sổ da bước nhanh vào xưởng. Cậu đứng nghiêm chào:
— Cháu chào bác Hùng, em chào anh Nam và chị Vân ạ. Viện Nghiên cứu đã chuẩn bị xong kế hoạch lắp đặt 500 máy gia công CNC năm trục cho các trường nghề. Em muốn xin ý kiến anh Nam về tài liệu giáo trình thực hành cơ sở.
Nam đặt chén trà xuống bàn, dẫn cậu học trò lại cạnh máy tiện 1K62:
— Cậu có biết vì sao cả đời tôi đi từ xưởng này lên tàu vũ trụ, mà lúc nào cũng mang theo cây cờ lê thép tôi số 24 của xưởng Nam Phát không?
Hoàng Nam nhìn cây cờ lê giắt ở thắt lưng Nam, khẽ đáp:
— Dạ, đó là kỷ vật nhắc nhở về cội nguồn thực chứng của người thợ máy ạ.
Nam rút cây cờ lê thép tôi số 24 quen thuộc ra khỏi bao da:
— Đúng, nhưng chưa đủ. Máy hiện đại hay thuật toán thông minh rốt cuộc cũng chỉ là công cụ nối dài của đôi bàn tay. Nếu không tự tay cầm cờ lê siết từng bu-lông móng, không biết dùng thước kẹp và panme cảm nhận độ rơ thì kỹ sư chỉ là người gõ phím vô hồn.
Nam chỉ vào bệ gá ụ động của máy 1K62:
— Ụ động của máy này bị rơ nhẹ sau mười năm hoạt động. Cậu dùng cờ lê số 24 nới ê-cu hãm, căn lại tấm nêm chữ V và siết chặt lại cho tôi.
— Dạ, để em làm ngay! — Hoàng Nam đón lấy cờ lê.
Cậu quỳ một chân xuống nền xi măng, đưa ngàm cờ lê ôm khít con bu-lông chân đế phi 24 của ụ động.
Cạch... két!
Ren thép kêu ken két đanh chắc. Cậu nới lỏng nửa vòng ren, lắc nhẹ thân ụ động cảm nhận độ rơ ngang. Sau đó, cậu rút chiếc đồng hồ so cơ khí Mitutoyo từ túi áo, áp đầu đo kim vào rãnh trượt mang cá, mắt dán chặt vào từng vạch chia 0.001mm.
Ông Hùng nhắc nhở:
— Nới đều cả hai ốc chặn trước sau để lực ép dàn đều, tránh làm xước rãnh gang con nhé.
— Dạ bác, cháu đang nới đều tay ạ, — Hoàng Nam đáp.
Bốn bàn tay của hai thế hệ cùng chạm vào thân máy tiện cũ. Nam cầm chiếc kìm mũi bằng giữ thanh nêm, để Hoàng Nam dùng cờ lê số 24 siết dứt khoát đai ốc hãm:
Rắc... kịch!
Kim đồng hồ so dao động rồi đứng im phăng phắc ở vạch số 0. Độ rơ dọc trục đo được dưới 0.002mm, hoàn toàn đạt chuẩn dung sai gia công tinh xảo.
— Giờ ra bàn đá mài, — Nam vỗ vai người học trò. — Cậu mài thử con dao tiện thép gió P18 này xem góc cắt ra sao.
Hoàng Nam bước lại bệ đá mài corundum hai đá ở góc xưởng. Cậu bật công tắc, đĩa mài quay tít rù rù. Cậu cầm thỏi phôi thép vuông 16mm, áp góc vào mặt đá. Tia lửa màu cam nhạt bắn tung tóe thành từng chùm sáng. Cứ mài ba giây, cậu lại nhúng đầu dao vào bát nước làm mát để giữ độ cứng của thép.
Nam rút dưỡng đo góc bằng inox kẹp vào lưỡi dao vừa mài:
— Góc trước mười lăm độ chuẩn, góc sau tám độ phẳng đều. Mép cắt phụ nghiêng đúng bốn mươi lăm độ. Rất chuẩn xác!
Nam dẫn Hoàng Nam lại bàn map đá granite phẳng mịn ở gian kiểm định, lấy cây panme cơ khí dải đo 25–50mm đặt vào tay cậu:
— Cậu kẹp panme đo thử đường kính trục chuẩn này. Tay vặn núm cóc trượt nghe tạch ba tiếng thì dừng. Người thợ giỏi là người cảm nhận được độ bám của hai đầu hợp kim cứng trên thân thép mà không làm biến dạng phôi đo.
Hoàng Nam xoay nhẹ núm trượt:
Tạch... tạch... tạch!
Trị số hiển thị trên vạch du xích dừng chính xác ở con số 32.000mm, không hề có sai số hình học hay độ côn bề mặt.
Nam gật đầu:
— Tốt lắm! Giáo trình của 500 trường nghề tới đây bắt buộc phải có phần tháo lắp, mài dao và căn chỉnh máy tiện cơ bản bằng tay trước khi cho học viên chạm vào máy CNC. Phải biết quý từng vạch kim đồng hồ so thì mới làm chủ được cơ khí đỉnh cao.
Hoàng Nam ghi chép cẩn thận từng lời căn dặn vào cuốn sổ tay:
— Em hiểu rồi anh Nam. Em sẽ đưa nội dung này vào chương trình đào tạo của Quỹ Khởi Nguyên ngay trong tuần này.
Đúng lúc đó, Hoàng Tuấn béo xách giỏ bánh cốm Hàng Than và mấy chai nước suối bước vào xưởng:
— Bác Hùng ơi, Nam ơi! Đề án thành lập Trung tâm Thực hành Cơ khí Thực chứng Khởi Nguyên mang tên bác Hùng đã được Bộ Giáo Dục phê duyệt 100% rồi! Quỹ học bổng 30 tỷ đồng tài trợ máy móc cho con em công nhân nghèo vượt khó cũng đã kích hoạt xong!
Hai bàn tay thô ráp của ông Hùng khẽ run lên trước cỗ máy tiện 1K62. Người thợ già nhìn Nam và Tuấn, giọng trầm xuống:
— Tốt quá rồi... Đời người thợ già như tôi chỉ mong ngọn lửa nghề không bị tắt. Thấy các con mang máy móc và cái tâm đi gieo mầm cho đời sau, tôi mãn nguyện lắm.
Vân rót thêm chén nước chè sen ấm trao cho ông Hùng:
— Bố cứ an tâm, thế hệ sau này có đầy đủ máy móc nhưng sẽ luôn nhớ bài học căn bản của xưởng Nam Phát hôm nay ạ.
Quả cầu AI Khởi Nguyên (Origin Core) từ lồng ngực Nam bay lơ lửng ra ngoài, tỏa ánh hào quang lam ngọc êm dịu bao trùm lấy toàn bộ gian xưởng máy. Khối cầu xoay tròn chậm rãi, quét qua từng chi tiết của chiếc máy tiện 1K62, lưu giữ toàn bộ hình ảnh 3D và dữ liệu lịch sử của cỗ máy vào kho tàng di sản văn minh nhân loại.
Tiếng thông báo điện tử ngân vang trong tâm trí Nam:
[Ting! Ghi nhận hoàn tất chuyển giao tinh thần cơ khí thực chứng cho thế hệ kế thừa!]
[Di sản kỹ nghệ xưởng Nam Phát đã được mã hóa vĩnh cửu vào lõi văn minh!]
[Nền tảng cội nguồn đạt trạng thái trường tồn tuyệt đối!]
Nam mỉm cười thanh thản. Anh cầm giẻ bông sạch thấm chút dầu máy, cẩn thận miết đều lên mặt bàn trượt gang của cỗ máy 1K62, tạo thành lớp màng bảo vệ chống rỉ sét bóng loáng.
Nam tra cây cờ lê thép tôi số 24 vào bao da bên hông thắt lưng. Khóa đồng gài kêu tách nhỏ. Anh vươn tay gạt chiếc cần khởi động của mâm cặp ba chấu máy tiện về nấc an toàn. Cạch!
— Bố con mình ra vườn hái bưởi thôi bố, — Nam mỉm cười quay nhìn ông Hùng.
— Ừ, xong việc máy móc rồi thì ra vườn hái bưởi vào gọt ăn, — Ông Hùng cười hiền hậu, vỗ vai con trai.
Bốn phía xưởng máy Biên Hòa chìm trong nắng trưa vàng óng. Tiếng gió xào xạc ngoài rặng bưởi Tân Triều, mở ra tương lai kế tục vững chãi cho muôn đời thợ máy Việt Nam.