Chương 1: Gã câm xuống bến thiếu tiền đò

Tác giả: Lâm Giang · Thể loại: Võ Hiệp · Đăng ngày 02/11/2026 · 2393 từ · khoảng 12 phút đọc

Thanh kiếm nằm dưới gầm phản, cháu cúi xuống mà lấy. Cầm đằng chuôi. Không, đằng kia, cái đầu có quấn dây gai ấy. Nó không đâm được ai đâu, nhưng nó cứa tay mấy đứa học trò hay tò mò, năm ngoái có một thầy ở huyện xuống xin xem, về phải bó lá. Giờ vuốt ngón cái dọc theo lưỡi, từ từ thôi, tôi có đòi tiền đâu mà vội. Thấy mấy chỗ thép lên màu khác không? Sáng hơn một chút, phẳng lì, đó là chỗ đã mài. Cháu đếm đi. 6 chỗ. Còn chỗ này, sát chuôi, nông thôi, chưa bằng cái móng tay, đó là vết thứ 7 và nó chưa mài. Đừng sờ vào nó. Tôi nói đừng sờ thì bỏ tay ra, cháu 19 tuổi rồi chứ có phải con nít đâu. Được, cất lại chỗ cũ rồi ngồi xuống mà chép, để tôi bổ miếng cau đã. Con dao này cũng đừng hỏi, người ta trả 2 quan tôi còn chưa bán. Tôi trả mỗi tờ 3 đồng, chữ phải rõ, đừng tưởng bà già này mù chữ mà thêm thắt. Đoạn nào tôi ho thì khỏi chép, đoạn nào tôi chửi ai thì chép nguyên. Số má cháu ghi bằng con số cho gọn, tôi đếm tiền cả đời, không chịu nổi mấy chữ mười bảy mười tám dài ngoằng tốn giấy, riêng ngày tháng âm lịch thì viết chữ cho nó đàng hoàng, kẻo trời đánh. Cháu nói cháu đi chép sổ thuê, lạc tới bến này vì nghe có bà già nhiều chuyện. Ừ, tôi nghe rồi. Để đó. Năm đó tôi 13 tuổi và tôi chèo đò cho lão Bường ở bến Vạn, bờ nam sông Gianh. Chữ "chèo đò" là tôi nói cho sang. Lão có một con đò lớn do ông Sáu Mái cầm lái và ba con đò nan chở người đi chợ, tôi chèo con bé nhất, đổi lại được ăn cơm hai bữa, ngủ dưới mái bếp, và mỗi ngày công 1 đồng kẽm mà lão ghi vào sổ chứ không phát, nên đồng nào tôi có trong túi là đồng khách thưởng hoặc đồng tôi lừa được. Tôi không có họ. Hồi đó tôi tưởng đứa nào cũng thế. Sáng hai mươi tháng Tám nước bắt đầu đục. Cháu là người xứ khác nên không biết, chứ dân khúc sông này nhìn màu nước còn tin hơn nhìn lịch. Nước chuyển màu chè đặc là phải tính ngày, vì từ mồng Một tháng Chín nước nguồn đổ về, sông rộng ra thêm một dặm, không đò nào dám qua, và hai bờ coi như hai nước cho tới sang xuân. Ai có vợ con bên kia thì sang cho sớm, ai có nợ bên kia thì mừng thầm. Tức là còn 11 ngày, cả bến chen nhau, tiền đò từ 12 đồng lên 50 đồng mà vẫn hết chỗ. Người đó xuống bến gần trưa, đúng lúc ông Sáu Mái đang buộc dây. Tôi để ý trước tiên vì ông ta cao, hơn dân bến nửa cái đầu mà gầy, vai phải hơi xệ như người quen gánh một bên. Sau đó tôi để ý cái bọc dài đeo chéo sau lưng, vải thô buộc dây gai, dài tầm cánh tay. Đàn ông bến tôi mang đòn gánh, mang sào, mang dao quắm thì lạ gì, nhưng kiếm thì tôi chưa thấy ai mang, vì nó đắt bằng một con trâu và nó nói với cả bến rằng tôi là người phải sợ. Mà áo ông ta vá hai chỗ. Ông ta đi thẳng tới chỗ ông Sáu Mái, lấy trong ngực áo ra một tờ giấy, chìa bằng hai tay. Giấy bản hồi đó 12 đồng một tờ, tức là một người phu vác nửa ngày mới mua được một tờ để lau... thôi cháu khỏi chép. Tức là xưa nay chưa ai cầm giấy mà chìa cho ông Sáu Mái. Ông Sáu xoay tờ giấy ngang dọc, ngó người đó, ngó tờ giấy, rồi nổi cáu vì bị bắt làm cái việc ông không biết làm trước mặt cả bến. "Bùa à? Tau hỏi mi có tiền không. Qua sông 50 đồng, có thì lên, không thì xéo cho người ta buộc dây." Người đó không nói gì, chỉ lấy ngón tay chỉ lại vào tờ giấy, thế là ông Sáu búng một cái, tờ giấy bay xuống nước. Cả bến Vạn chỉ mình tôi biết giá tờ giấy đó, vì tôi là đứa hay phải đi mua giấy cho lão Bường. Tôi đang đứng ở mũi đò nan, tôi thò mái ra hớt lên, đem phơi lên mui. "Mi vớt rác chi rứa?" ông Sáu quát sang. "Rác 12 đồng đó ông ơi," tôi quát lại. "Ông búng 12 đồng xuống sông, về tui méc lão Bường." Ông Sáu chửi một câu vào gáy tôi, còn người đó thì quay lại nhìn đứa con gái đang phơi tờ giấy của mình trên mui đò, nhìn chừng một nhịp thở, rồi bỏ đi. Tờ đó còn đây, lem một góc nhưng đọc được, chữ rất đẹp, hồi đó tôi không biết chữ đẹp là gì, sau này thì biết. Cháu chép nghiêng cho khác lời tôi: *Tôi sang bờ bắc. Tiền đò bao nhiêu.* Có thế thôi. Câu đầu tiên ông ấy nói với bến Vạn là hỏi giá, nên về sau tôi tha cho ông ấy được nhiều chuyện. Lúc đó thì tôi nghĩ thằng cha này khùng. Người ta bắt đầu bàn, kẻ bảo thầy pháp, kẻ bảo gián điệp của chúa Bắc vì chỉ gián điệp mới có tiền viết chữ. Thằng Côn, một đứa trong đám đòi bến, thì bảo: "Câm đó. Tau ngó cái họng nó không nhúc nhích." "Giả đó," tôi nói, vì tôi thích cãi thằng Côn. "Mi cá không?" Tôi cá 2 đồng, gia tài mấy ngày tiền thưởng, nhưng tôi có cách. Người đó đã đi lên đầu bến, chỗ người ta đang dỡ muối từ thuyền biển. Ông ta đứng trước mặt chủ hàng, chỉ vào đống bao, chỉ vào mình. Chủ hàng hỏi mướn việc à, khoẻ không đấy, ông ta không đáp mà ghé vai dưới một bao cói 40 cân, đứng lên, đi. Tấm ván xuống mạn thuyền cong oằn, người lạ đi ván này thường lúng túng, còn ông ta nhún đúng nhịp của nó. Tôi thấy lạ, nhưng tôi đang bận việc khác. Tới chuyến thứ 9 hay thứ 10, tôi rình lúc ông ta đặt bao xuống, lom khom, rồi đi sau lưng với một cái lưỡi câu cá ngạnh trong tay và móc vào bắp chân ông ta. Cháu đừng nhìn tôi kiểu đó. Tôi còn bé và 2 đồng là 2 đồng. Người giả câm mà bị móc lưỡi câu vào bắp chân thì giữ gì được, người câm thật cũng vậy. Ở chợ Mé có thằng câm bán cá, đau là nó ư ử trong cổ, cười cũng ú ớ, người câm nào tôi gặp cũng có tiếng của họ. Ông này quay lại. Mặt ông dạn nắng, có một vết dài ở cằm. Ông nhìn tôi, nhìn xuống chân mình, và cái cổ không động, hơi thở cũng không gấp lên, không có một tiếng nào, kể cả tiếng hít vào. Rồi ông cúi xuống nhẹ tay gỡ lưỡi câu ra, chùi vào ống quần, đưa trả tôi, cầm đằng chuôi. Rồi ông ghé vai vào bao muối kế tiếp. Tôi trả thằng Côn 2 đồng. Cái lưỡi câu tôi còn giữ, chẳng nghĩa lý gì đâu, tôi giữ mọi thứ. Tới bữa trưa đám phu ngồi ăn dưới mái kho, một anh mồ hôi ròng ròng vừa nhai vừa gọi với sang: "Này người anh em, ở vùng mô tới mà khoẻ rứa, làm chân vạn lâu chưa?" Ông ta nhìn anh kia một cái rồi quay đi lấy chuyến hàng tiếp. Anh phu đỏ mặt, tưởng mình bị khinh, lầm bầm bảo thứ cậy sức thì sớm muộn cũng gãy lưng. "Nó câm mà anh," thằng Côn nói. "Tui thắng 2 đồng rồi đây." Anh kia ngẩn ra, ngồi yên một lúc, nhìn theo cái lưng cao gầy, không chửi nữa. Làm tới xế chiều, được 50 chuyến không rơi một bao, chủ hàng trả ông ta 30 đồng, cộng 8 đồng trong túi là 38. Tôi thấy ông ngồi xuống gốc bàng, mở một cái túi khác, dẹt, bọc vải dầu, trong đó có một xấp giấy, một thỏi đen, một cây bút. Ông đếm giấy trước khi đếm tiền. Lúc đó gã Chột tới, thằng Côn cao lêu nghêu xách cây côn đi sau. Tôi phải nói về gã Chột cho công bằng, vì về sau gã tốt với tôi. Gã thấp đậm, mất mắt trái từ hồi trẻ, đeo ở hông một cái sổ tre đầy vạch khắc dù không biết một chữ nào, và gã thu lệ bến. Lệ bến là có thật, ai làm công trên bến Vạn thì 6 đồng nộp 1, tiền đó nuôi đám gác kho, sửa cầu ván, chôn người chết trôi, và gã chưa lấy dư của ai một đồng. Chỉ có điều gã không biết nói chuyện. "Này gã câm. 30 đồng công, nộp 5 đồng lệ." Ông ta lấy tờ giấy thứ hai ra, kê lên đầu gối, mài một ít mực với nước bọt, viết, mất chừng thời gian nhai xong một miếng trầu. Gã Chột đứng chờ, cả đám phu đứng chờ, có đứa bắt đầu cười, vì người ta chìa tay đòi tiền mà mình ngồi mài mực. Viết xong ông chìa tờ giấy ra, tay kia chỉ về cái chõng tre dưới gốc bàng đằng xa, ý bảo đem lên đó mà đọc: *Tôi có 38 đồng, cần 50 để qua sông. Xin nộp lệ ngày mai.* Nhưng gã Chột thấy tờ giấy là thấy người ta coi thường mình. Gã vò lại, ném vào giữa ngực ông ta. "Tau không hỏi giấy. Lệ là lệ. Không có tiền thì để cái bọc kia lại làm tin. Côn." Thằng Côn thò tay lấy cái bọc. Tôi xem người ta đánh nhau từ nhỏ, đòn gánh, sào, côn, và đánh bằng côn là đánh bằng khoảng cách, đứa nào dài hơn đứa đó thắng. Thằng Côn có cây côn 7 thước nên cả bến nể nó. Nó lùi một bước, cầm côn hai tay, hơi hất đầu cho ông ta biết điều. Ông ta đứng lên, tháo nút dây, tuột cái bọc ra, và cả bến phì cười. Lưỡi kiếm chỉ còn hai phần ba. Tới chỗ đáng lẽ có mũi thì nó dứt ngang, thép gãy xám xịt, nham nhở. Thằng nào đó kêu lên: "Trời ơi, gãy rồi còn mang chi cho nặng!" Tôi thấy thằng Côn cười, thấy nó thả lỏng, và nó phóng côn tới ngực ông ta nhẹ như người ta chọc con trâu. Tôi nghe kể về kiếm toàn là chuyện đưa mũi ra chặn, đâm vào tay đối thủ cho nó phải rụt. Ở đây từ chỗ cây kiếm cụt tới thằng Côn còn cách cả sải tay, cái mũi thì không có, cho nên ông ta chỉ còn một đường duy nhất là đi vào. Cây côn quất ngang, trúng mạn sườn trái, tiếng nghe đục như đập vào bao gạo. Ông không dừng, và cái người này bị đánh cũng không có tiếng nên cả bến tự dưng im theo. Ông bước thêm nửa bước, tới chỗ cây côn dài trở thành đồ vô dụng, lật bản kiếm đập vào cổ tay thằng Côn, xoay người, và cái lưỡi gãy đã nằm ngang dưới cằm gã Chột trong khi gã mới rút được con dao quắm ra nửa chừng. Mọi thứ đó nhanh hơn tôi kể. Sau đó bến Vạn im phắc, chỉ nghe tiếng cây côn lăn trên ván. Lúc ấy ai cũng biết đã có chuyện lớn, vì trên bến có chừng 40 người có sào có đòn gánh, gã Chột lại là người của trưởng bến. Ông ta thở ra một hơi dài, tôi thấy cái ngực ông đau. Ông nhìn gã Chột một lúc, rồi bỏ kiếm xuống, tay trái mở túi vải, đếm từng đồng một, 1, 2, 3, 4, 5, đặt lên cái sổ tre của gã. Rồi ông cúi nhặt tờ giấy bị vò, vuốt phẳng, cất đi. Giấy mà. Từ cái chõng tre dưới gốc bàng có tiếng ho khan. Lão Bường nằm đó từ sáng tới giờ, điếu thuốc lào chưa rời tay, cái tráp đen kê bên cạnh. Lão không nói to, cả đời tôi chưa nghe lão nói to. "Đánh thắng người thu lệ rồi nộp đủ lệ. Tôi sống 56 năm mới thấy lần đầu. Anh lại đây." Lão gọi là anh, thế là cả bến ngó nhau, vì lão không gọi ai là anh trừ khi lão định lấy của người đó nhiều tiền. Ông ta đi tới, tay ôm hờ mạn sườn. Lão Bường ngó từ đầu tới chân, tới thanh kiếm thì ngó lâu hơn, tôi đứng gần đó thấy môi lão hơi động. Lão là người duy nhất ở bến Vạn biết chữ, ai có giấy gì thì mang tới, lão đọc lấy 1 đồng, đọc xong trả lại. Ông ta lấy ra tờ thứ ba, tay run nhẹ khi viết, tôi đoán tại cái sườn. *Tôi tìm bà Sim thợ rèn bờ bắc. Xin qua sông trước mồng Một. Còn thiếu 17 đồng, tôi làm trả.* Lão Bường giơ tờ giấy ra xa ngang tầm tay vì mắt lão kém, và lão đọc. Lúc đó lão đang gảy ngón cái vào đốt ngón trỏ, cái tật của lão khi tính tiền, tôi thấy nó từ nhỏ, ngay cả lúc lão ngủ gật nó vẫn gảy. Ngón cái dừng lại. Lão đọc lại lần nữa, lâu hơn số chữ cần đọc. Rồi lão gấp tờ giấy làm đôi, làm tư, thò tay vào ngực áo, cất vào cái túi trong. Lão không đòi 1 đồng, lão cũng không trả lại. "Mai tính," lão nói. "Đêm nay anh ngủ ở hiên quán. Đượm, đem cho người ta bát cháo, ghi nợ." Từ nhỏ tới lớn tôi thấy người ta vào túi áo trong của lão Bường đúng hai thứ. Một là tiền.