Chương 5: Mười ba vốc

Thuộc tiểu thuyết Mười Một Việc Của Con Gái Vợ Lẽ

Tác giả: · Thể loại: Ngôn Tình · Đăng ngày · 2107 từ · khoảng 11 phút đọc

Mẹ tôi đang giã gạo. Bà không dừng chày, bà nhìn tôi qua một nhịp chày xuống và một nhịp chày lên.

— Học làm gì?

— Con thích.

Bà nện thêm mấy cái nữa. Từ hôm mẹ cả xuống nhà ngang, bà ít nói hơn cả mọi khi, mà mọi khi bà đã nói ít tới mức tôi có thể đếm hết lời bà trong một ngày. Đêm bà hay ho khan, chưa phải cái ho đời trước, nhưng tôi nghe được, ngón tay tôi tự tìm tới nút thứ tám. Rồi bà dựng chày vào vách, lấy cái rá, đổ ra chiếc mẹt một đấu gạo cũ.

— Xoè tay ra.

Bà bốc tay tôi đặt vào gạo. Bàn tay bà to hơn người, xương ngón dài như con trai, chỗ ngón cái có một vết chai nằm ngang, tôi không biết nó từ đâu, tôi tưởng từ đòn gánh. Bà khum các ngón tay tôi lại, ấn ngón cái vào cạnh ngón trỏ, nghiêng cổ tay, xúc một cái. Gạo đầy lên, bà dùng ngón út gạt nhẹ ở mép.

— Một vốc. Mười vốc tay u là một thưng. Tay con nhỏ, mười ba vốc. Nặng thế này. Nhớ cái nặng ở đây này.

Bà chỉ vào chỗ cổ tay. Tôi xúc. Bà gạt đi, bắt xúc lại. Cháu tưởng đong bằng tay là dễ. Tôi cũng tưởng thế, tôi đã cộng được hàng nghìn dòng sổ mà không đong nổi một vốc giống vốc trước. Bà ngồi xổm trước cái mẹt, tôi ngồi đối diện, chiều tháng Tám vàng như mỡ gà, và bà nói nhiều hơn cả tuần gộp lại, mà tất cả chỉ là: lại đi, lệch rồi, gạo mới nhẹ hơn gạo cũ, gạo ẩm thì tay phải biết, đừng nhìn, nhắm mắt lại, nhìn làm gì, mắt nó nói dối đấy.

Tôi hỏi bà học từ bao giờ. Bà bảo năm lên sáu, bà ngoại tôi bắt đứng trên cái ghế con ở chợ bến Đông, người ta đặt cược, con bé đong đúng thì được một cái bánh đa, đong sai thì ăn cái cốc vào đầu. Bà kể xong thì tự bà cũng có vẻ lạ, vì đó là câu dài nhất tôi từng nghe bà nói về mình.

— Thế u có hay ăn cốc không?

— Hai năm đầu. Bà xúc một vốc, thả xuống mẹt thành một dòng đều như sợi chỉ. — Về sau ăn bánh đa ngán đến giờ.

Tôi nhắm mắt lại. Tôi nhớ tôi đã nghĩ, mười lăm năm nay người trong nhà này cười cái nghề này, thế mà đây là thứ duy nhất bà có, và bà đang đặt nó vào tay tôi, từng hạt một. Tôi sống lại để cứu người đàn bà ấy. Lúc ấy tôi chưa hề hỏi tại sao bà không tự cứu mình.

— Ăn gì không, bà nói. Bà đã đứng dậy.

Tôi làm hai việc trong mấy ngày tiếp theo. Việc thứ nhất là dạy Tí đếm, cái này không ích gì cho ai cả, tôi làm vì tôi muốn. Trưa nào chị Thắm bận, nó ngồi cạnh tôi ở bậc thềm bếp, tôi cắt cho nó một đoạn chỉ, thắt nút để nó lần tay. Một nút, một cái kẹo mạch nha tưởng tượng, hai nút, hai cái kẹo. Chị Thắm giờ không hát nữa, nhưng thỉnh thoảng thấy con ngồi với tôi thì cái miệng chị giãn ra một chút, và có một trưa chị ngồi xuống cạnh chúng tôi nhặt đậu, chị kể cho tôi nghe chuyện mà tôi không hỏi.

— Bố nó chèo đò ở bến Đông, cô ạ. Hôm ấy nước lên, người ta bảo đừng sang, anh ấy bảo còn một chuyến, kiếm cho con bát gạo. Thuyền về, người không về. Con ôm nó đi xin việc, gặp vú Đãi ở chợ, vú nhìn tay con, vú bảo tay này nhóm được bếp, về làm. Con mang ơn nhà này lắm. Cơm no, có mái che, nó không phải ở truồng ngoài bến. Ba năm thì ba năm, cô ạ, con làm, nó lớn lên một tí là phụ được. Chỉ có điều con đong đủ thật mà. Thằng Khoan nó nói bậy nói bạ, con bảo nó im.

Chị nói câu cuối ấy với hạt đậu, không phải với tôi. Tôi nhìn xuống sợi chỉ.

— Chị Thắm ơi, chị có ai để nhờ không?

— Con có thằng Khoan. Nó dại, nó hay nói, nhưng nó thương chị nó. Chị cười. — Cô Năm tốt quá, cô bé tí mà lo cho người lớn. Lớn lên cô về nhà chồng người ta chắc quý lắm.

Tiền công của chị đã bị trừ hết tới tận ba năm sau, và chị bảo tôi tốt.

— Một, hai, ba, Tí nói, tay cầm cái nút thứ ba, mắt sáng rỡ nhìn tôi, rồi đầy tự hào: — Năm.

Tôi đã thử gõ cửa vú Đãi một lần nữa. Chập tối, bà đang đếm trứng, tôi hỏi nếu có ai muốn trả giúp chị Thắm thì trả ra sao. Bà không ngừng tay.

— Cô Năm lại đến hỏi không à? Mỗi câu có giá đấy. Cô có biết tôi đang để dành cho ai không?

— Dạ không.

— Thế thì cô đừng hỏi người ta tiền ở đâu. Ai cũng có một đứa ở đâu đó. Tôi có thằng con bị cầm ở đợ từ năm nó mười tuổi, người ta đòi mười hai quan, tôi có năm quan, để dành bảy năm. Nói thế để cô biết cái giá một người ở nhà này là bao nhiêu mà tính cho đúng. Bà đặt quả trứng cuối cùng vào rổ. — Nói ra chuyện ấy là tôi lỗ rồi đấy, cô Năm. Cô về đi.

Việc thứ hai là tôi phải vào kho.

Tôi bịa với con Mận rằng tôi đánh rơi cái kim bạc mẹ cả cho mượn trong kho hôm đem bát, phải tìm kẻo bị đánh đòn. Nó có việc vào kho chiều hai mươi bốn, bê cám. Tôi lọt theo sau, cầm theo một cái bát đàn của nhà ngang mà tôi đã đong sẵn, sau mười ba vốc nhắm mắt đúng năm lần liền. Mận đứng canh, hai đầu gối đập vào nhau.

Tôi có thời gian bằng một nồi cơm sôi. Tôi múc gạo trong bồ, đổ đầy cái đấu sáng màu, gạt, đổ sang cái mẹt. Rồi đong cái mẹt ấy vào đấu đen. Cái đấu đen ăn hết, còn thiếu một lưng. Tôi lấy bát đổ thêm. Đúng một bát, đầy, gạt phẳng.

Mười thưng ở đấu sáng thành mười một thưng ở đấu đen.

Bài toán này tôi đã cộng sẵn từ đêm trước. Gạo tô đong vào bằng đấu đen, đong ra bếp, đong lộc bằng đấu sáng, cứ mười đấu nộp vào thì thật ra có mười một đấu gạo chợ. Nhà này giàu lên từ một miếng gỗ thay đáy. Còn cái bồ lộc mười hộc thì sao? Tôi nghĩ: bồ ấy đổ vào theo một đấu, ghi theo một đấu, đong ra theo một đấu khác, ai đó nhầm, cái thiếu chỉ là cái thiếu của sổ. Không có hạt gạo nào bị ăn cắp, chị Thắm vô tội, hoá ra chỉ cần một phép cộng.

Thế còn những gánh gạo thằng Khoan bảo là gánh ra? Tôi tự trả lời là gánh đi bán chỗ dư, và xếp nó sang một bên. Khi người ta đã có một câu trả lời đẹp thì người ta xếp những thứ không vừa sang một bên.

Tôi về nhà ngang. Mẹ tôi đang nhóm lửa, nhìn lên, rồi nhìn xuống tay tôi. Bà cầm lấy bàn tay tôi lật ra. Gần đấy có ngọn đèn, trong kẽ móng tay tôi có một chút bụi cám trắng, loại bụi chỉ có ở lòng bồ.

— Con vào kho à?

Tôi đã soạn sẵn. Tôi nhìn thẳng vào mắt bà, mười ba tuổi, trong veo:

— Dạ không.

Bà giữ tay tôi một lát, ngón cái có vết chai đi qua kẽ móng tay tôi, phủi nhẹ cái bụi ấy đi. Mắt bà vẫn nhìn tôi.

— Ừ, bà nói. — Con không vào.

Rồi bà buông ra và cúi xuống thổi lửa. Tôi tưởng mình đã qua.

Giờ tôi cần một người mở miệng trước mặt thầy tôi, mà người ấy không thể là tôi, không thể là mẹ tôi, cũng không thể là ai dưới bếp. Thầy tôi đi vắng từ hôm sau giỗ, có việc công ở trấn ngoài, sẽ về mồng một tháng Chín, có mời vài người bạn đồng liêu đến dự chén rượu ngày ấy. Ông là người duy nhất trên mẹ cả. Trước mặt khách, một câu chuyện vui đặt đúng lúc thì không ai dừng lại được. Tôi có đúng một người nợ tôi ở nhà trên.

Chiều hai mươi lăm, khi buồng thêu vừa tan, tôi đi sau cô Hai dọc hành lang, chỗ cái bình đã vỡ, gạch đã lau sạch.

— Thưa chị Hai, em xin việc đã hứa.

Cô ấy dừng, không quay lại. Có một cái kẹp đồi mồi trên tóc cô, trông như con bọ dừng lại nghe ngóng. Tôi nói một hơi cho hết, đã tập nhiều lần ở giếng:

— Mồng một thầy về, có khách. Lúc nào trong bữa rượu thầy gọi chị ra chào, chị nói vui một câu thôi: con nghe người ta bảo dì Ba đong gạo bằng tay chuẩn hơn cái đấu, không biết có thật không. Chỉ thế. Ông Đốc học hay cược, thầy nhắc trong thư gửi về rồi, ông ấy sẽ đòi xem. Chị không phải nói thêm gì.

Cô quay lại lúc ấy. Tôi đã nói cô ấy không ngu rồi. Cô nhìn tôi mà đang nghĩ, và tôi thấy chỗ chân mày cô hơi cau lại, cô đẹp thật, kể cả lúc tính toán.

— Mày muốn làm gì dì Ba?

— Em muốn người ta thôi cười dì ấy.

Cái đó không phải dối. Cô ấy mới mười sáu tuổi, cháu ạ, ta hay quên. Cô nhìn xuống viên gạch, nơi hôm Rằm mảnh men nằm.

— Mẹ tao mà biết thì mày chết, tao không biết gì đâu.

— Vâng.

— Một câu, xong là hết nợ, nghe chưa. Tao không có nợ gì mày nữa.

— Vâng. Hết nợ.

Còn một việc nữa, và đấy là chỗ tôi tính kỹ nhất. Mùa này gạo tô còn vào dở nên từ cuối tháng hai cái đấu để ở chạn ngoài cửa kho cho tiện. Con Mận lo việc đem đồ gạo trong nhà, tôi dặn nó, ai bảo đem đấu ra sân thì đem cả hai cái, đừng để phải chạy đi chạy lại. Khách đã đòi xem đong thì tay u đúng một thưng, ông Đốc học sẽ đòi đong cả đấu, ông ấy cược là phải cược tới cùng. Mà hai cái đấu đã đứng cạnh nhau thì một đấu gạo đong qua đấu kia sẽ hụt, ai cũng thấy, không cần một ai phải nói ra. Tôi không phải buộc tội ai cả.

Cô Hai đi rồi, tôi nghe tim mình đập ở hai tai, tôi nghĩ là vui. Sáu hôm nữa, trước mặt khách, trước thầy tôi, trước tất cả những người đã đứng im hôm giỗ, mẹ tôi sẽ đặt tay vào gạo. Chị Thắm hết nợ, mẹ tôi có chỗ đứng. Không ai phải rơi vào đâu cả, lần này tôi đã tính cả chuyện đó rồi.

Tối hôm ấy tôi đi ngang cái chái bếp, thấy thằng Khoan ngồi xổm trước cửa, đưa cho chị nó một xâu tiền kẽm, chị đẩy lại, nó lại đặt xuống, không nói gì. Tí ngủ gục trên vai chị. Tôi đứng trong tối một lát rồi đi.

Về tới nhà ngang, tôi thấy mẹ tôi ngồi một mình dưới ngọn đèn, cái dây lưng tháo ra vắt trên đùi, mắt nhắm, ngón tay lần trên đó, y như lần tràng hạt. Tôi hỏi u làm gì đấy. Bà buộc lại, nhanh mà không vội.

— Đứt chỉ, u vá.

— Mồng một thầy về, u nhỉ.

Bà nhìn tôi. Ngọn đèn dầu nhà ngang lúc nào cũng thấp, chỉ soi được một nửa mặt người.

— Ừ, mồng một, bà nói.

Tôi nằm xuống. Lát sau, trong bóng tối, tôi nghe tiếng bà ho khan một tiếng, rồi nén lại, rồi tiếng ngón tay đan vào nhau, rồi im. Đêm ấy không có gì xảy ra. Tôi ngủ ngon lắm.