Chương 5: Lời hỏi về cái đấu nứt ở nhà trên

Thuộc tiểu thuyết Mười Một Việc Của Con Gái Vợ Lẽ

Tác giả: · Thể loại: Ngôn Tình · Đăng ngày · 2139 từ · khoảng 11 phút đọc

Sáng ngày hai mươi lăm tháng Tám. Nắng hanh tràn qua mái ngói âm dương. Những vệt sáng đổ xuống sân gạch nhà trên sắc lẹm.

Trong phủ quan Tham tụng, cái tĩnh lặng thường ngày bị xé ra. Tiếng chổi tre loẹt xoẹt. Tiếng chìa khóa va nhau lanh lảnh trên dải rút của bà cả. Đám gia nhân đi lại như con thoi giữa bếp và nhà trên. Vú Đãi đứng ở hiên. Một tay chống hông. Một tay chỉ trỏ mấy con sen đang khệ nệ bê bộ trường kỷ gụ ra giữa sảnh.

Ngần cúi đầu. Hai tay bưng một chậu nước đồng. Bên mép gác một tấm khăn vải xô trắng muốt. Nàng đi men theo mép tường sân gạch. Bước chân khẽ khàng. Nước không sánh ra ngoài một giọt.

Nhà trên hôm nay khác hẳn. Những tấm rèm thưa che nắng phía đông đã được hạ xuống. Bụi không thể bay vào bộ ấm chén sứ vẽ tích sơn thủy đặt trên bàn. Bà cả đứng bên sập gụ. Ngón tay rà nhẹ trên mặt gỗ đen bóng. Bà không nhìn Ngần. Giọng bà đều đều:

“Lau lại bốn cái chân sập. Chỗ chạm bông sen ấy. Bụi còn đọng ở kẽ.”

“Thưa mẹ, con làm ngay.”

Ngần đặt chậu nước xuống. Quỳ một gối trên gạch lạnh. Vắt khô tấm khăn. Nàng luồn ngón tay vào những đường chạm trổ li ti. Gỗ gụ mát lạnh. Mùi dầu bóng quyện với mùi trầm hương mới thắp ở gian thờ tỏa ra ngạt thở. Ngần im lặng làm. Đôi tai nàng căng ra nghe ngóng những tiếng động từ phía cổng sau.

Trong đầu nàng, một phản xạ tự nhiên trỗi dậy. Ngần cố lục lọi. Ngày hai mươi lăm tháng Tám này, kiếp trước đã xảy ra việc gì? Nàng nhắm mắt. Chờ đợi một mảng hình ảnh quen thuộc hiện ra. Một mâm cơm. Một tiếng quát. Hay một khuôn mặt khách lạ.

Trống rỗng.

Ký ức của nàng về năm mười ba tuổi chỉ là những ngày quẩn quanh nơi xó bếp. Nàng đếm từng thúng gạo dột ở nhà ngang. Nàng nghe tiếng dì ba thở dài mỗi đêm. Buổi xem mặt của cô Hai kiếp trước phải ba năm nữa mới tới. Khi đó, gia cảnh nhà họ Lê đã khác. Ngần cũng đã lớn thêm một chút. Việc nàng cứu dì ba khỏi vụ mất vàng hôm giỗ và việc nàng can thiệp vào cuốn sổ chi đã bẻ lái dòng chảy của cái phủ này đi quá xa.

Ngần nhận ra một sự thật trần trụi. Mười một việc nàng nhớ đã bắt đầu mất hiệu lực. Trình tự thời gian bị xáo trộn. Ký ức về buổi xem mặt này chưa từng tồn tại. Nàng đang đứng giữa một tương lai không có bản đồ dẫn đường.

Ngần nắm chặt tấm khăn ẩm. Lồng ngực thắt lại một nhịp. Rồi giãn ra. Hiện tại còn chín việc. Chúng nằm ở những năm sau nữa. Sáng hôm nay, nàng không có gì để dựa vào ngoài đôi mắt và đôi tai của chính mình.

Tiếng vú Đãi vang lên từ phía cổng:

“Thưa bà, khách tới cổng sau rồi ạ. Là phu nhân nhà họ Trần bên phố Hàng Bạc.”

Bà cả khẽ gật đầu. Sửa lại nếp áo vạt cả. Rồi bà quay sang phía buồng thêu:

“Bảo cô Hai ra. Nhắc cô cầm theo cái quạt thêu hoa mẫu đơn mới xong hôm nọ.”

Khách vào nhà. Đi đầu là một người đàn bà ngoài bốn mươi. Áo gấm màu xanh thẫm. Tóc búi cao có cài trâm vàng chạm hình lá liễu. Theo sau là một người thanh niên trẻ. Dáng cao gầy. Mắt nhìn xuống chân rất lễ phép. Quan Tham tụng Lê Đình Chương xuất hiện ở cửa ngách. Ông chỉ gật đầu chào khách. Rồi ông ngồi xuống ghế chủ gia. Trong suốt buổi, ông không nói quá ba câu. Thỉnh thoảng ông khẽ vuốt râu nhìn chén trà khói bốc nghi ngút.

Trật tự chỗ ngồi hiện ra như một bảng tính. Nhà trên ngồi ghế trường kỷ chính diện. Khách ngồi hai bên. Ngần và dì ba đứng nép sau tấm bình phong ngăn với buồng trong. Dì ba đứng thấp hơn Ngần nửa bước. Tay xoắn vào tà áo nâu sòng. Mắt không dám ngước lên nhìn phu nhân họ Trần.

Cô Hai bước ra. Sáu thước vải may áo năm nay hiện rõ trên tà áo màu cánh sen tía. Mịn màng. Không một nếp nhăn. Cô đi nhẹ như lướt. Hai tay bưng khay trà nhỏ. Đầu hơi cúi. Cô ngồi xuống chiếc đôn sứ cạnh bà cả. Bắt đầu nghi thức rót trà dâng khách.

Mọi việc diễn ra êm đềm như một mặt hồ phẳng lặng. Phu nhân họ Trần khen trà thơm. Khen cô Hai khéo tay thêu thùa. Nhưng Ngần đứng sau bình phong. Mắt nàng không rời khỏi mâm trầu cau đặt trên cái đôn gỗ góc phòng.

Nàng nhớ lại con số trong cuốn sổ chi bìa da trâu tối hôm nọ. Bà cả đã ghi chi mười hai mạch tiền cho việc mua trầu cau loại nhất từ bến Đông. Nhưng mâm trầu đang đặt kia có những quả cau hơi nhỏ. Vỏ ngả vàng. Không phải cau tươi vừa hái. Miếng vôi quét trên lá trầu hơi thẫm màu. Đây là vôi cũ.

Ngần liếc thấy một con sen tên là Thắm đang đứng ở góc cửa. Mặt nó tái mét. Tay run rẩy bám vào cánh cửa gỗ. Thắm là người vừa bị vú Đãi cắt phần cơm sáng vì tội làm đổ dầu đèn ở nhà ngang hôm trước.

Ngần chợt hiểu. Thắm đã bớt xén tiền mua cau để bù vào bụng đói. Hoặc vú Đãi đã tráo cau loại hai vào để lấy tiền chênh lệch. Nếu phu nhân họ Trần chạm vào miếng trầu ấy và nhận ra cau héo, miếng trầu sẽ có vị chát đắng. Một miếng trầu hỏng trong buổi xem mặt là cái huông xấu cho cả một cuộc hôn nhân.

Bà cả đưa mắt ra hiệu cho Thắm bưng mâm trầu lên. Con sen run rẩy tiến lại. Nó bước qua gờ cửa lim cao hơn bình thường. Vì đói và sợ, chân nó vấp nhẹ vào gờ gỗ. Mâm trầu trên tay nghiêng đi.

Ngần lách mình ra khỏi tấm bình phong nhanh như một tia chớp.

Nàng không chạy. Nàng chỉ bước ba bước dài. Đôi tay gầy guộc vươn ra đỡ lấy cạnh dưới của mâm đồng. Miếng vôi sắp rơi khỏi lá trầu. Ngần giữ chặt mâm. Dùng vai đẩy nhẹ vào khuỷu tay Thắm. Nó lấy lại thăng bằng.

Mọi việc diễn ra trong chưa đầy ba giây. Khách vẫn đang mải nghe quan Tham tụng nói về một tích cổ trên bình gốm.

Ngần không buông tay. Nàng thầm thì vào tai Thắm. Giọng lạnh và nhỏ:

“Xoay cái đĩa cau sang phía trái. Lấy lá trầu mới phủ lên trên miếng vôi.”

Thắm run cầm cập làm theo. Ngần lùi lại. Tay vẫn giữ tư thế cúi đầu hầu hạ. Mắt nàng liếc nhanh sang phía vú Đãi đang đứng ở hiên.

Vú Đãi đã nhìn thấy toàn bộ. Đôi mắt già nua của vú nheo lại. Cái nhìn không còn sự khinh khỉnh đối với một đứa con vợ lẽ mười ba tuổi. Vú khẽ mím môi. Đôi tay đan vào nhau trước bụng bóp chặt.

Buổi xem mặt kết thúc sau một giờ. Khách ra về với vẻ mặt hài lòng. Cô Hai được mẹ cho phép vào buồng trong nghỉ ngơi. Quan Tham tụng cũng đã về lại thư phòng ở nhà trên.

Dì ba vội vã kéo tay Ngần xuống phía giếng nhà ngang. Khi chỉ còn hai mẹ con, dì mới dám thở phào. Giọng dì run run:

“U sợ quá. Nãy con Thắm suýt thì làm đổ cả mâm trầu. May mà con đỡ kịp. Sao con biết nó sắp ngã mà ra?”

Ngần cầm gàu múc nước giếng. Đổ vào chậu đồng để rửa tay. Nước giếng lạnh buốt thấm vào da thịt.

“Con thấy chân nó đi không vững, dì ạ.”

Ngần gọi mẹ là dì. Ở giữa sân này, tiếng gọi ấy như một lời nhắc nhở về vị thế của hai mẹ con. Nàng không giải thích thêm về cuốn sổ chi hay những quả cau héo. Dì ba không cần biết những thứ ấy. Dì chỉ cần biết rằng hôm nay mẹ con dì không bị bà cả quở trách.

Nàng quay lại nhà trên để dọn dẹp đống chén đĩa bẩn. Vú Đãi đang đứng ở cửa kho gạo. Chờ sẵn. Khi Ngần đi qua, vú bước tới. Hạ thấp giọng:

“Cô Năm.”

Lần đầu tiên vú gọi nàng là cô Năm với một sự nghiêm túc lạ thường.

“Việc hồi nãy, tôi ghi nhận. Cái vị trí quản lý kho gạo nhà ngang mà tôi nói hôm nọ. Nếu cô Năm giúp tôi được một lời với bà cả. Tôi sẽ biết điều với dì ba hơn.”

Ngần dừng bước. Nhìn thẳng vào mắt vú Đãi.

“Vú cần mười hai quan để chuộc con trai vú về. Phải không?”

Vú Đãi sững người. Cái mặt đầy nếp nhăn của vú giật nhẹ. Con số mười hai quan là thứ vú chưa từng nói với ai trong phủ này. Kể cả bà cả. Ngần biết điều đó không phải vì nàng nhớ. Nàng đã nhìn thấy một tờ giấy nợ cũ kẹp trong cuốn sổ bìa da trâu của bà cả. Tờ giấy ghi tên con trai vú Đãi.

Ngần không đợi vú trả lời. Nàng bưng chồng đĩa bẩn đi thẳng về phía bếp. Nàng nợ vú một việc ở chương trước. Nhưng bây giờ, vú mới là người đang lo sợ trước nàng.

Khi nắng đã đứng bóng, bà cả gọi Ngần lên sảnh chính.

Cả phủ đã vắng vẻ. Những mâm cỗ dọn xong từ lâu. Bà cả ngồi một mình trên sập gụ. Tay cầm chiếc quạt hoa mẫu đơn của cô Hai. Bà khẽ phẩy quạt. Gió mang theo mùi hương trầm nhạt dần.

Ngần bước tới. Quỳ hàng thứ ba trên sân gạch. Đúng vị trí của nhà ngang.

“Mẹ gọi con ạ?”

Bà cả không nhìn nàng. Bà nhìn ra phía cổng sau. Nơi con sen Thắm vừa bị đưa đi chịu phạt giã gạo vì tội suýt làm hỏng việc. Giọng bà bình thản. Không một chút gắt gỏng:

“Cau bến Đông năm nay héo sớm. Người đi mua cau không biết chọn. Nhưng người đứng sau bình phong lại biết chỗ nào cau héo để mà che đi.”

Tim Ngần đập mạnh một nhịp. Nàng vẫn cúi đầu. Hai tay đặt trên gối.

Bà cả gấp quạt lại. Tiếng nan tre va vào nhau khô khốc. Bà quay sang. Ánh mắt sắc lẹm dừng lại trên đỉnh đầu Ngần.

“Hôm giỗ ông nội, cái đấu đong gạo ở kho bị nứt một đường ở đáy. Chỉ có người cầm cái đấu ấy lên soi dưới nắng mới thấy được.”

Bà dừng lại một nhịp dài. Không gian im lặng. Nghe rõ cả tiếng mọt nghiến gỗ trong cột nhà.

“Con Năm này, con soi cái đấu ấy từ lúc nào?”

Ngần thấy da đầu mình tê dại. Bà cả không hỏi tại sao nàng biết đong gạo. Bà không hỏi tại sao nàng minh oan cho mẹ. Bà chỉ hỏi một chi tiết nhỏ nhất. Một chi tiết mà chỉ người đã cầm cái đấu ấy lên kiểm tra thật kỹ mới biết được.

Bà đã biết. Bà đã biết Ngần không chỉ tình cờ cứu mẹ. Bà đã theo dõi nàng suốt từ ngày giỗ đến tận hôm nay.

Ngần thưa khẽ. Giọng không run:

“Thưa mẹ, con chỉ là thấy gì thì làm nấy thôi ạ.”

Bà cả đứng dậy. Tiếng dải rút lụa và những chiếc chìa khóa va vào nhau lanh lảnh khi bà bước đi. Bà đi ngang qua Ngần. Vạt áo chạm vào vai nàng.

“Cái đấu nứt thì bỏ đi được, nhưng người biết đấu nứt mà không nói, thì phải để tâm.”

Bà đi thẳng vào buồng trong. Không quay đầu lại.

Ngần vẫn quỳ đó. Đầu gối đau nhức vì gạch lạnh. Ánh nắng chiều đổ bóng dài trên sân. Bóng dáng nhỏ bé của nàng con vợ lẽ mười ba tuổi bị che khuất.

Bộ đếm trong đầu nàng vẫn đứng im ở con số chín. Nàng không dùng được việc nào. Nhưng nàng vừa đánh mất một thứ quý giá hơn cả ký ức: Sự vô hình.