Chương 4: Cuốn sổ bìa da trâu trên bàn bà cả

Thuộc tiểu thuyết Mười Một Việc Của Con Gái Vợ Lẽ

Tác giả: · Thể loại: Ngôn Tình · Đăng ngày · 1974 từ · khoảng 10 phút đọc

Sáng hai mươi tháng Tám, nắng nhạt trải trên sân gạch.

Ngần xách giỏ tre bước từ nhà ngang lên phía nhà trên. Đôi chân trần của nàng đi khẽ trên nền đất nện, tránh những vệt rêu xanh còn bám lại sau trận mưa đêm mười tám. Phía trước, vú Đãi đứng đợi ở cửa kho gạo, đôi bàn tay vấy cám nhện siết chặt vào tạp dề vải thô. Vú không chào, chỉ hất hàm về phía căn buồng nhỏ sát vách nhà trên. Đó là buồng thêu, nơi bà cả thường ngồi soát sổ sách vào những ngày sau rằm.

"Vào đi. Mẹ cả đang đợi," vú Đãi nói, giọng khê nồng mùi khói.

Ngần cúi đầu, bước qua bậc cửa gỗ lim cao đến đầu gối. Trong buồng thêu lặng tờ, mùi mực tàu quyện cùng mùi gỗ cũ và hương trầm đã tàn từ sớm. Bà cả Phạm thị ngồi trên sập, lưng thẳng tắp như một pho tượng. Chiếc chìa khoá kho bằng đồng treo bên hông bà khẽ va vào thành sập khi bà dịch người, tiếng lanh lảnh đập vào không gian tĩnh mịch. Bà không nhìn Ngần, chỉ tay vào chiếc bàn kê sát cửa sổ.

Trên bàn, một cuốn sổ bìa da trâu đã sờn mép nằm đó. Nó được buộc bằng một sợi dây gai nhỏ, kẹp giữa là vài tờ giấy bản vàng ố.

"Chép lại danh sách gạo nhận vào sáng nay. Đợt này vú Đãi báo số lẻ, cô Hai lại đang bận thêu quạt cho khách," bà cả nói, giọng bình thản như mặt nước giếng khơi. "Làm cho kỹ."

Ngần tiến lại gần. Nàng không vội cầm bút. Nàng quan sát cuốn sổ. Đây là vật quyền lực nhất trong phủ quan Tham tụng, hơn cả những lời răn dạy hay những roi vọt trừng phạt. Ai được ăn gì, ai được mặc mấy thước vải, ai nhận được bao nhiêu tiền kẽm đều nằm trong những trang giấy sạm màu này.

Nàng lật nhẹ bìa da. Những dòng chữ nghiêng nghiêng của cô Hai hiện ra, mực chỗ đậm chỗ nhạt:

*Ngày mười bốn, hai thưng gạo nếp, bếp nhà trên.* *Ngày mười bốn, một thưng gạo tẻ, nhà ngang.* *Ngày mười bốn, ba quan tiền lẻ, tiền công thợ sửa mái.* *Ngày mười bốn, mười thước vải thô, cửa hàng lụa bến Đông.*

Ngần nhìn chăm chú vào dòng cuối cùng. Nàng nhớ lại buổi sáng ngày mười bốn, khi người nhà hàng lụa bưng vải vào cổng sau. Lúc ấy, nàng đang quét sân gạch. Ba xấp vải thô màu nâu sồng được bưng vào, mỗi xấp dài đúng tám thước. Hai thước vải chênh lệch ấy không thấy ghi trong mục xuất, cũng không có trong phần cấp phát cho gia nhân.

Ngần lặng lẽ cầm bút lông. Nàng không ghi chép ngay mà soát tiếp trang sau.

*Ngày mười tám, sáu mạch tiền, mua cá thu cho nhà trên.* *Ngày mười tám, một mạch tiền, mua cá nục cho nhà ngang.* *Ngày mười chín, mười thưng gạo tẻ, kho lớn.*

Từng con số hiện lên khô khốc. Nhà trên hai thưng nếp, nhà ngang một thưng tẻ. Nhà trên ăn cá thu, nhà ngang ăn cá nục. Sự phân chia rạch ròi đến mức tàn nhẫn, được đóng khung trong những ô kẻ bằng mực đen. Ngần cảm thấy lồng ngực mình hơi thắt lại. Nàng nhìn thấy phần đời của mẹ nàng, của nàng, chỉ là những nét gạch vụn vặt bên lề những khoản chi lớn của nhà trên.

Có tiếng bước chân nặng nề ngoài hành lang. Cậu cả bước ngang qua cửa buồng. Bóng cậu đổ dài lên mặt bàn gỗ, che khuất những dòng chữ Ngần đang đọc. Theo bản năng, Ngần cúi gằm mặt, đôi vai khẽ rụt lại. Nàng lùi sâu vào góc tối cạnh tủ chè, tránh xa cái bóng đang lướt qua. Nàng không nhìn cậu, chỉ nhìn xuống đôi bàn chân mình đang bấm chặt vào mặt sàn gỗ lạnh. Cho đến khi tiếng bước chân của cậu cả nhỏ dần rồi tắt hẳn phía nhà khách, Ngần mới bước ra, hơi thở dần đều lại.

Nàng đặt cuốn sổ lại đúng chiều, đúng vị trí cũ trên bàn.

Bà cả lên tiếng, mắt vẫn nhìn ra sân nắng: "Xong chưa?"

"Dạ, con xem xong rồi. Con thấy khoản tiền mua vải ở bến Đông hôm mười bốn ghi mười thước, nhưng hôm ấy con thấy người giao chỉ bưng vào ba xấp vải tám thước," Ngần thưa, giọng nhỏ nhưng rõ ràng.

Bà cả xoay người lại. Ánh mắt bà dừng trên mặt Ngần, không phải sự giận dữ, mà là một phép đo lường. Bà im lặng một lúc lâu, đủ để tiếng chim sẻ ríu rít ngoài vườn khế nghe thật chói tai.

"Mười thước là số tiền đã chi ra từ sổ này. Tám thước là số vải thực vào kho. Hai thước ấy, ta cho vú Đãi đem đi chuộc lại bộ lư đồng ở hàng cầm đồ cho nhà trên," bà cả nói, môi khẽ nhếch. "Con nhìn ra được chỗ thiếu là tốt. Nhưng cái gì thiếu mà có lý do, thì không cần sửa. Chép tiếp danh sách gạo hôm nay đi."

Ngần cúi đầu: "Dạ, con hiểu rồi."

Nàng bắt đầu chép. Mười thưng gạo tẻ. Hai thưng gạo nếp. Nàng viết nắn nót, không để rơi một giọt mực thừa nào xuống giấy bản. Bà cả thử nàng bằng một khoản chi khuất tất nhỏ, và Ngần đã trả lời bằng sự quan sát mà không kèm theo lời phán xét hay thắc mắc. Đó là cách để ở lại trong căn buồng này lâu hơn.

Xong việc, Ngần lùi ra ngoài sân. Vú Đãi vẫn đứng đó, dựa lưng vào cột gỗ kho gạo. Thấy Ngần bước ra, vú liếc nhanh vào trong buồng rồi kéo nàng lại gần phía giếng nước.

"Bà hỏi gì không?" vú thì thầm.

"Dạ không. Mẹ cả chỉ bảo con soát lại số vải," Ngần đáp.

Vú Đãi hừ nhẹ một tiếng trong cổ họng. Vú thò tay vào túi tạp dề, lấy ra một bọc nhỏ bọc trong lá chuối khô, nhét nhanh vào tay Ngần. "Đây là phần nhà trên dùng không hết từ hôm rằm. Vú gói lại cho dì Bảy. Tối nay hâm nóng mà ăn."

Gói lá chuối nặng trịch và ấm nóng. Ngần biết đây không phải là đồ thừa. Đây là món nợ đầu tiên vú Đãi trả cho nàng vì nàng đã giữ im lặng về hai thước vải bị xén bớt. Trong cái phủ này, lòng tốt không bao giờ miễn phí. Vú giúp nàng có thêm miếng ăn, còn nàng giúp vú che đậy những khoản chi nhỏ mà bà cả vẫn ngầm cho phép vú nhặt nhạnh.

"Vú còn muốn trông kho gạo nhà ngang khi sửa mái," vú Đãi bồi thêm một câu, ánh mắt xoáy vào Ngần. "Bà cả sắp hỏi ý kiến các cô về việc sắp xếp chỗ ở khi thợ vào. Nhớ lấy."

Ngần siết chặt gói lá chuối. Vú Đãi không thương nàng. Vú chỉ đang đầu tư vào đứa con vợ lẽ bỗng dưng biết đọc sổ chi.

Gần trưa, cổng sau của phủ quan Tham tụng vang lên tiếng gọi cửa dồn dập. Một gã gia nhân lạ mặt bước vào, theo sau là hai người đàn ông trung niên mặc áo dài lụa, dáng vẻ bệ vệ. Họ bưng theo một tráp lễ nhỏ phủ vải đỏ. Ngần đang múc nước giếng dưới gốc cây khế, nàng dừng tay, nhìn vệt nước tràn ra mặt sân gạch.

Bà cả bước ra nhà khách, nét mặt đanh lại nhưng giọng nói vẫn giữ lễ nghi.

"Khách của nhà họ Trần đến xem mặt cô Hai," tiếng con sen đứng cạnh thì thầm vào tai Ngần, giọng đầy vẻ hâm mộ.

Ngần bỗng thấy đầu mình ong lên. Nàng đứng khựng lại bên thành giếng. Trong ký ức của nàng, buổi xem mặt này phải diễn ra vào mùa thu ba năm sau, khi cô Hai mười bảy tuổi và phủ đang ở thời kỳ hưng thịnh nhất. Sao lại là bây giờ? Cô Hai hiện giờ mới mười bốn, chỉ hơn Ngần một tuổi. Sự việc đến sớm hơn, đẩy toàn bộ những gì nàng biết về tương lai vào một màn sương mù mịt.

Nếu cô Hai gả đi sớm, thì chỉ một hai năm nữa, đến lượt Ngần cũng sẽ bị đẩy ra khỏi cổng phủ theo một thỏa thuận nào đó.

Nàng đứng nhìn tráp lễ màu đỏ rực rỡ đặt trên bàn khách nhà trên. Màu đỏ ấy trông như một vết máu khô trên nền gạch xám. Ký ức về kiếp trước của nàng đang vỡ vụn. Việc nàng thay đổi ngày giỗ, thay đổi cách bà cả nhìn mình, đã khiến cái vòng quay của phủ này chạy nhanh hơn nàng tưởng.

Chiều muộn, Ngần trở về nhà ngang.

Góc buồng sát bếp vẫn còn ẩm ướt vì trận mưa đêm trước, mùi đất nồng hắc bốc lên từ dưới gầm giường. Dì Bảy Sim đang ngồi khâu lại cái vạt áo cho Ngần, dưới ánh đèn dầu lạc tù mù. Thấy Ngần về, dì vội vàng đặt kim xuống, đưa tay vuốt tóc con.

"Hôm nay mẹ cả sai con làm gì mà lâu thế? Có bị quở mắng gì không?" dì hỏi, giọng run run lo lắng.

Ngần ngồi xuống bên chân dì, đặt gói lá chuối lên chõng tre. "U, con không sao. Mẹ cả sai con soát sổ chi. Từ nay con sẽ lên nhà trên làm việc thường xuyên hơn."

Dì Bảy Sim ngẩn người ra, đôi mắt trũng sâu hiện lên vẻ kinh ngạc rồi chuyển sang mừng rỡ. Dì nắm lấy tay Ngần, đôi bàn tay gầy guộc, chai sần vì đong gạo và làm việc nặng áp vào má nàng.

"Thế là tốt... thế là tốt rồi con ạ," dì lẩm bẩm, nước mắt chực trào ra. "Được lên nhà trên làm việc, người ta sẽ không coi dì con mình là hạng hàng xáo bến Đông nữa. Con phải cố, nghe không?"

Ngần nhìn dì, nhìn cái vẻ mừng rỡ tội nghiệp của người phụ nữ cả đời chỉ biết cúi đầu. Nàng không nói cho dì biết về buổi xem mặt của cô Hai, cũng không nói về những con số gian dối trong cuốn sổ bìa da trâu. Nàng chỉ lặng lẽ mở gói lá chuối, bên trong là mấy miếng thịt kho tàu đậm màu mật mía.

"U ăn đi. Con ăn ở trên rồi," Ngần nói dối.

Nàng nhìn lên mái nhà ngang. Những thanh kèo gỗ đã mục, chỗ dột đêm qua vẫn còn đọng nước, nhỏ từng giọt đều đặn xuống cái chậu sành đặt ở góc phòng. Ký ức về ba năm bình lặng sắp tới của nàng đã chết. Buổi xem mặt sáng nay là minh chứng cho việc mọi sự đã đổi dời.

Trong mười một việc nàng nhớ, việc thứ nhất đã dùng để cứu mẹ, việc thứ hai đã dùng để cứu khay trà.

Hiện tại còn chín việc.

Đêm mười tám, gió mùa tràn qua khe cửa nhà ngang, thổi tắt ngọn đèn dầu lạc trên chõng. Ngần nằm trong bóng tối, lắng nghe tiếng mọt nghiến vào thớ gỗ mục. Nàng biết, từ mai, nàng không chỉ là đứa trẻ con vợ lẽ ngồi quét sân, mà đã là một con mắt khác nhìn vào hơi thở của cái phủ này.

Tiếng chìa khoá của bà cả lại lanh lảnh vang lên trong giấc ngủ chập chờn của nàng.