Chương 52: Sống Lườn Titan

Thuộc tiểu thuyết Pháo Đài Phượng Hoàng 1982

Tác giả: · Thể loại: Khoa Huyễn · Đăng ngày · 2339 từ · khoảng 12 phút đọc

Gió mùa đông bắc thốc từng đợt lạnh qua khe cửa hang K-82. Luồng gió cuốn theo hơi mặn của biển vào vòm đá. Giữa lòng hang, lò than kíp lê đỏ than hồng. Hơi nóng phả vào những phiến thép titan dày cộp trên giá đỡ chữ I.

Đoạn sống lườn chính dài tám mét của tàu ngầm Phượng Hoàng Đen nằm ngay ngắn giữa xưởng lắp ráp ngầm. Khối hợp kim uốn cong hình sống trâu ghép từ năm phân đoạn titan do thợ Ba Son gia công bằng máy bào cơ khí gá trên bệ đá granit. Từng đường vát mép chữ V khít mép, xám ánh bạc mờ dưới ánh bóng điện năm trăm oát.

Bác Bảy cầm thước cặp cơ khí dài nửa mét, rà từng điểm tiếp giáp sống lườn. Bàn tay người thợ cả lướt nhẹ qua mối hàn rãnh chữ V do chú Tấn hàn đêm qua.

"Đường hàn ngấu sâu, vảy cá phẳng," bác Bảy gật đầu. "Titan khác thép carbon. Nó cứng nhưng giòn nếu dính bọt khí. Ta phải đưa nó xuống nước sâu ép thử tải."

Mai Vy ngồi bên bàn gỗ dã chiến, lật mở cuốn sổ ghi chép áp suất thủy tĩnh. Mái tóc ngắn buộc gọn sau gáy. Đôi gò má cô gầy đi sau những đêm cùng kíp thợ bám xưởng. Cô đứng dậy, bước tới bên sống lườn, tay cầm đồng hồ so cơ khí Mitutoyo.

"Theo tính toán vỏ chịu lực, ở độ sâu sáu trăm mét, áp suất tác động lên mỗi centimet vuông bề mặt sống lườn lên tới sáu mươi kilôgam lực," Mai Vy nói. Ngón tay cô chỉ vào điểm chịu lực uốn ở giữa thân sống lườn. "Độ sâu thiết kế ban đầu là bốn trăm mét. Nhưng đây là xương sống của khoang kín nước. Nếu sống lườn võng quá ba phần nghìn milimét, toàn bộ khung xương sườn sau này sẽ lệch. Gioăng cao su tại các vách ngăn sẽ hở mép."

Giang khoác áo bông bộ đội bạc màu bước vào từ cầu cảng phụ. Trên tay anh là chiếc radio bán dẫn VEF-206 đang bật nhỏ bản tin thời tiết.

"Biển ngoài vịnh Bái Tử Long động cấp năm," Giang nhìn sang Mai Vy và bác Bảy. "Thủy triều đang rút ra xa. Mực nước tại vụng hẹp phía bắc đảo Vạn Hoa sâu chừng năm mươi mét. Đáy cát pha cuội rất sạch. Sóng mặt bị dãy núi đá chắn kín. Kíp canô đã kéo phao cẩu nổi tự chế ra neo cố định ở đó."

Bác Bảy gạt mồ hôi trên trán, gõ nhẹ vào thành sống lườn: "Năm mươi mét nước là đủ để kiểm tra độ kín và biến dạng đàn hồi sơ bộ. Đưa khối sống lườn xuống nước thôi."

Mười hai chiến sĩ công binh phối hợp cùng kíp thợ Ba Son luồn sợi cáp tời qua các điểm móc chịu tải. Cần trục bánh xích nhả khói đen, nhấc khối titan nặng gần năm tấn lên khỏi giá đỡ. Xích sắt kêu lách cách dội vào vách đá.

Khối kim loại được đưa lên sà lan kéo đáy bằng bọc vỏ gỗ lim. Canô tuần tra lai dắt sà lan luồn qua cửa hang ngầm tiến ra vụng nước phía bắc đảo.

Mặt biển vụng Vạn Hoa phẳng lặng xám tro. Gợn sóng lăn tăn xô vào vách đá tai mèo dựng đứng. Trời lất phất mưa phùn mùa xuân. Hơi nồm ẩm bám dính lấy mặt kính bảo hộ của Mai Vy.

Phao cẩu dã chiến ghép từ bốn thùng phuy rỗng bọc thép chữ U. Hệ thống palăng xích và dây cáp thép hạ dần phân đoạn sống lườn chìm vào lòng biển. Mai Vy đứng ở mũi sà lan, giữ sợi dây tín hiệu nối với đầu đo áp điện gắn tạm vào thân sống lườn bằng keo epoxy.

Độ sâu mười mét. Chiếc phao hơi rung nhẹ.

Độ sâu ba mươi mét. Dây cáp tời căng phát ra tiếng cọt kẹt trầm đục.

"Độ sâu năm mươi mốt mét," chiến sĩ trinh sát đo dây chì báo to. "Đã chạm đáy vụng."

Bác Bảy bấm đồng hồ giây: "Ngâm tải ba mươi phút. Quan sát kim áp điện xem có xung biến dạng đột ngột nào không."

Kim đồng hồ dao động nhẹ quanh vạch số không, rồi đứng yên. Giang đứng cạnh Mai Vy, giơ tay che gió biển tạt mưa phùn vào cuốn sổ công tác của cô.

Nửa giờ trôi qua trong trật tự. Không có biến động áp suất bất thường.

"Kéo lên," bác Bảy vung tay ra lệnh.

Động cơ tời quay đều. Cáp thép ướt đẫm nước biển cuộn tròn quanh tang trống. Phân đoạn sống lườn titan nhô lên khỏi mặt nước. Nước mặn chảy dài theo thân hợp kim xám mờ.

Khối kim loại được cẩu trở lại sàn sà lan. Bác Bảy và Mai Vy cầm giẻ tẩm cồn lau bề mặt kim loại để dùng máy siêu âm kiểm tra khuyết tật mối hàn. Chiếc máy siêu âm xách tay Krautkramer chạy bằng ắc quy mười hai vôn phát tiếng rít the thé.

Mai Vy bôi một lớp dầu mỏng lên mối hàn giáp mối giữa phân đoạn hai và phân đoạn ba. Cô rê đầu dò thạch anh dọc theo đường gân titan.

Màn hình huỳnh quang màu xanh lục hiển thị xung phản xạ đáy phẳng. Bỗng nhiên, khi đầu dò dịch qua vị trí cách sống lườn hai mươi lăm centimet, một đỉnh xung răng cưa bật vọt lên trên đường quét.

Mai Vy ngừng tay. Cô chăm chú nhìn vào màn hình.

"Bác Bảy, chú Tấn, lại xem này," giọng cô hạ thấp.

Bác Bảy cúi người xuống, mắt nheo lại nhìn màn hình máy siêu âm. Kính lão trễ xuống sống mũi. Chú Tấn lau vội bàn tay dính mỡ vào vạt áo rồi ghé sát vào.

"Xung phản xạ phụ ở độ sâu tám milimét từ bề mặt," Mai Vy chỉ vào vệt sáng. "Biên độ xung không lớn, nhưng nó kéo dài ngắt quãng thành một dải sáu centimet dọc theo vùng ảnh hưởng nhiệt của mối hàn."

"Rỗ khí vi mô," bác Bảy thở dài, tay tì lên mép sà lan. "Thời tiết nồm ẩm tháng giêng làm hỏng việc rồi."

Chú Tấn nhíu mày lo lắng: "Hôm qua tôi chụp hộp khí kín mít. Lưu lượng khí CO2 khô và argon luôn giữ ở mức hai mươi lít một phút. Sao hơi ẩm vẫn lọt vào?"

Mai Vy quỳ gối xuống sàn sà lan. Cô dùng kính lúp soi nổi có đèn pin rọi vào mép kim loại vừa lau cồn. Dưới thấu kính, những chấm rỗ li ti bằng đầu mũi kim lấm tấm dưới bề mặt kim loại.

"Không phải do hộp chụp hở đâu chú," Mai Vy giải thích. "Độ ẩm không khí đợt này tới chín mươi tám phần trăm. Khi đoạn sống lườn nguội từ bốn trăm độ xuống mức bình thường, nhiệt dư trong khối kim loại dày ba mươi milimét đã hút hơi ẩm bốc lên từ nền hang. Nước gặp titan nóng phân ly thành oxy và hydro. Hydro hòa tan nhanh vào mạng tinh thể của titan tạo thành hợp chất hydrua titan. Hydrua này làm kim loại giòn cục bộ và tạo ứng suất dư gây nứt tế vi khi gặp áp lực nước."

Giang nhìn vết rỗ qua kính lúp: "Mài đi hàn bù lớp mới được không?"

"Không được," bác Bảy lắc đầu. "Titan không giống thép thường. Nếu lấy máy mài xẻ rãnh rồi châm hồ quang hàn bù, nhiệt cục bộ khiến hydro ngấm sâu hơn. Đưa tàu xuống bốn trăm mét nước, áp lực sẽ làm bung vỡ mối ghép dọc theo dải nứt đó."

Gió biển thổi qua mũi sà lan. Sóng vỗ vào mạn thuyền lim. Công sức nhiều ngày của kíp thợ đang đứng trước nguy cơ phải đun chảy phôi làm lại từ đầu.

"Không cần bỏ đi làm lại," Mai Vy nói dứt khoát. "Mạng tinh thể titan ngậm hydro có thể xả bỏ nếu ta ủ nhiệt khử ứng suất dư ở sáu trăm độ C."

Bác Bảy ngước nhìn cô: "Ủ khử ứng suất cho sống lườn dài tám mét sao? Căn cứ không có lò điện công nghiệp dài như thế. Lò sấy mộc chỉ chịu được hơn một trăm độ."

"Ta sẽ làm lò ủ dã chiến bằng cát thạch anh," Mai Vy mở sổ phác sơ đồ mặt cắt. "Bờ biển Vạn Hoa có bãi cát thạch anh mịn và sạch sét. Ta đào rãnh dài chín mét ở đáy hang K-82, lót gạch chịu lửa lấy từ lò hơi tàu kéo cũ. Cho than kíp lê đốt ở đáy để nâng nhiệt cát lên sáu trăm độ. Sau đó hạ sống lườn titan ngập vào lòng cát nóng, phủ lớp tro trấu khô dày ba mươi centimet lên trên."

Bác Bảy gật gù: "Cát thạch anh tích nhiệt tốt và tản nhiệt êm. Kim loại không bị sốc nhiệt. Lớp cát khô ngăn toàn bộ hơi ẩm không khí."

"Đúng thế ạ," Mai Vy đáp. "Ủ nhiệt sáu trăm độ trong cát khô suốt ba mươi sáu giờ, hydro trong hydrua titan sẽ thoát ra ngoài. Cấu trúc kim loại trở lại dẻo dai như phôi ban đầu."

"Cho canô kéo sà lan về hang ngay," Giang ra lệnh cho phân đội công binh. "Kíp thanh niên xúc cát thạch anh. Kíp thợ gom than kíp lê khô trong kho. Chiều nay lò cát phải đỏ lửa."

Chiều hôm đó, góc hang K-82 trở thành xưởng nhiệt luyện dã chiến. Đội công binh đào con hào sâu một mét, dài mười mét trên nền đá ong. Hàng trăm viên gạch samốt chịu lửa xếp thành vách lò. Quạt gió thủ công quay bằng xích xe đạp rít lên từng hồi, thổi bùng than kíp lê thành dải than hồng dài hun hút.

Từng bao cát thạch anh trắng mịn xúc từ bãi vụng được rang khô trên chảo gang lớn rồi đổ đầy lòng rãnh. Nhiệt kế kim loại cắm sâu vào lớp cát báo nhiệt độ tăng dần từ ba trăm lên sáu trăm hai mươi độ C.

"Nhiệt độ đạt mức yêu cầu," Mai Vy kiểm tra tại sáu điểm dọc thân lò. "Đưa sống lườn vào ủ."

Cần trục hạ phân đoạn sống lườn titan tám mét ngập vào lòng cát thạch anh đỏ hồng. Khói nóng bốc lên mang mùi khoáng chất khan nồng. Lớp tro trấu carbon hóa rải đều lên trên thành lớp chắn giữ nhiệt dày dặn.

Suốt ba mươi sáu giờ, thợ Ba Son và bộ đội chia ba ca trực bám sát lò. Cứ hai giờ, bác Bảy và chú Tấn lại đo nhiệt độ cát, tiếp thêm than kíp lê vào hộc đốt để giữ dải nhiệt quanh mức sáu trăm độ.

Mai Vy thức trực đêm đầu bên hộc than. Giang đem đến cho cô ca nước chè xanh nóng và củ khoai lang vùi tro nướng. Hai người ngồi bên miệng lò than bập bùng, nghe tiếng than nổ lách tách hòa cùng tiếng sóng biển đêm dội vào vách hang.

"Em có mệt không?" Giang hỏi, đưa ca nhôm sang.

Mai Vy đón lấy ca nước: "Em quen rồi. Nhìn lò cát đỏ, em nhớ bài giảng luyện kim thời đi học. Thầy cô bảo titan như cô gái khó tính, sơ sẩy một chút là biến chất. May nhờ có cát thạch anh và tro trấu quê mình che chở."

Giang nhìn ngọn lửa than: "Có người thợ giỏi và người kỹ sư sát việc thì vật liệu khó đến mấy cũng quy phục."

Sáng ngày thứ ba, ngọn lửa đáy lò tắt dần. Khối cát thạch anh nguội tự nhiên theo chu trình khử ứng suất kéo dài mười hai tiếng.

Khi lớp cát nguội về nhiệt độ thường, cần trục nhấc sống lườn titan lên khỏi rãnh. Bụi cát trắng rơi xuống để lộ thân kim loại xám ánh xanh đanh chắc, không cong vênh.

Bác Bảy cầm máy siêu âm rà lại dải hàn cũ.

Màn hình huỳnh quang quét một vệt thẳng. Đỉnh xung răng cưa biến mất. Xung đáy phản hồi sắc nét, rõ ràng trên mặt kính.

"Xung sạch rồi," bác Bảy reo lên. "Mối hàn ngấu sâu, không còn bọt hydro nào."

Tiếng cười nói vang khắp vòm hang đá K-82. Chiến sĩ công binh và thợ máy vỗ vai nhau. Mặt mũi ai nấy lấm lem bụi than nhưng rạng rỡ niềm vui.

Giang yêu cầu đưa sống lườn ra vụng biển thử tải tĩnh lần hai. Lần này kíp thử nghiệm móc thêm hai khối bê tông đối trọng sáu tấn vào giữa thân sống lườn trước khi hạ xuống độ sâu năm mươi mét.

Khối titan nằm dưới đáy biển lạnh ba mươi phút dưới áp lực nước và tải uốn lớn. Khi kéo lên, đầu đo cơ khí xác nhận độ võng dư bằng không. Toàn bộ sống lườn giữ nguyên hình dáng thiết kế, chịu được áp lực tương đương độ sâu sáu trăm mét nước.

Chiều muộn, khối sống lườn titan dài tám mét được chuyển về bệ lắp ráp trung tâm trong hang K-82.

Bác Bảy cầm búa tạ, gõ định vị chiếc chốt then hoa đồng niken đầu tiên nối sống lườn với khung sườn số một. Tiếng búa thép đập vào chốt định vị vang lên đanh chắc, dội vào vách đá.

Giang tựa tay vào sống lườn titan nhẵn bóng, cảm nhận bề mặt kim loại mát rượi. Khung sống lườn của Phượng Hoàng Đen đã dựng vững giữa lòng đảo đá tiền tiêu. Mùa xuân mới lan tỏa trong tiếng máy mài và tiếng bước chân rộn rã của những người thợ Ba Son.