Chương 6: Lưỡi Dao Tiện Trên Thềm Đá

Thuộc tiểu thuyết Pháo Đài Phượng Hoàng 1982

Tác giả: · Thể loại: Khoa Huyễn · Đăng ngày · 2133 từ · khoảng 11 phút đọc

Sáng ngày 22 tháng 10 năm 1982, gió mùa đông bắc tràn qua khe núi đá vôi đảo Phượng Hoàng rít lên từng hồi buốt giá.

Trong lòng Hang Đầm Phá, chiếc máy tiện vạn năng 1K62 do Liên Xô viện trợ từ thập niên 1960 đã được kê thăng bằng trên bệ bê tông tươi. Mùi dầu bôi trơn máy móc hòa lẫn với hơi ẩm mặn mòi của vách đá vôi ngậm muối tạo nên một bầu không khí cơ khí đặc trưng.

Chú Tấn đứng bên bàn máy tiện, hai bàn tay thô ráp bọc giẻ lau cẩn thận gá thỏi hợp kim titan 35 kg vừa đúc hôm trước lên mâm cặp ba chấu.

"Nào, để lão già này gọt thử xem da thịt của thứ kim loại mới này cứng đến mức nào!"

Người thợ cả cười khà khà, với tay lấy chiếc cán dao tiện bằng thép gió P18 sắc lẹm vừa mài bóng trên đá mài dầu. Ông gạt cần khởi động mô-tơ điện.

*Rù... rù... xoẹt!*

Mâm cặp quay tít với tốc độ 400 vòng/phút. Thỏi titan màu trắng bạc quay tròn tạo thành một dải bóng mờ sáng loáng dưới ánh đèn bão.

Chú Tấn nín thở, từ từ quay tay quay bàn trượt ngang, đưa mũi dao tiện thép gió áp sát vào bề mặt thỏi phôi.

*Xoẹt... keng!*

Một vệt lửa hoa cải đỏ rực bất ngờ bùng lên chói lòa từ điểm tiếp xúc. Thay vì phoi kim loại cuộn tròn rơi xuống máng hứng như khi tiện thép thông thường, một tiếng rít chói tai xé rách không gian.

*Rắc!*

Mũi dao tiện thép gió gãy đôi tức thì. Mẩu thép hợp kim văng thẳng vào tấm chắn an toàn kêu một tiếng cộp khô khốc. Thỏi titan trên mâm cặp chỉ để lại một vệt xước trắng mờ nhạt, trong khi đầu mũi dao tiện đã bị mài mòn vẹt, cháy đen thui và bốc khói khét lẹt.

"Chết dở rồi!"

Chú Tấn giật nảy mình, vội vàng gạt cần hãm phanh mâm cặp.

Ông tháo chiếc cán dao ra, nhìn vết gãy nham nhở của mũi dao tiện mà mặt mày xám ngoét. Đôi môi thâm sì vì thuốc lào của người thợ già run rẩy:

"Thép gió P18 loại tốt nhất của xưởng Ba Son mà vừa chạm vào đã vỡ vụn! Titan này dẫn nhiệt kém quá, toàn bộ nhiệt ma sát dồn hết vào mũi dao làm thép mềm nhũn ra ngay! Cả đảo chỉ mang ra được năm mũi dao hợp kim này, gãy hết thì lấy gì mà gọt vỏ động cơ?"

Mấy người thợ trẻ đứng xung quanh đều lộ vẻ hoang mang. Gia công nguội là khâu sống còn để chế tạo buồng đốt động cơ và trục chân vịt. Nếu không thể tiện gọt được thỏi titan, toàn bộ số phôi đúc ra chẳng khác nào những cục đá vô dụng.

"Để cháu xem mũi dao."

Một giọng nói trong trẻo, trầm tĩnh cất lên từ phía cửa hang.

Mai Vy bước vào. Sau ba ngày nằm nghỉ ngơi hồi phục thể lực, sắc mặt cô đã tươi tắn hơn nhiều. Cô mặc chiếc áo bảo hộ màu xanh công nhân xắn cao tay áo, bước lại gần bàn máy tiện.

Giang cũng bước theo sau cô, trên tay xách chiếc xô nhôm đựng đầy những viên đá thạch anh trắng đục vừa nhặt từ vách hang đá vôi.

Chú Tấn thở dài, chìa mẩu dao gãy cho Mai Vy:

"Con xem này Vy, dao tiện không ăn được titan. Kim loại này quá dai và cứng, càng tiện tốc độ cao nhiệt độ mũi cắt càng vượt quá 800°C. Chúng ta bó tay rồi con ạ."

Mai Vy cầm mẩu dao tiện lên, đưa sát mắt quan sát vết nứt tế vi dưới ánh đèn bão.

*Phân tích vật liệu: Thép gió Vonfram P18 bị phá hủy do mỏi nhiệt; hiện tượng hàn dính khuếch tán giữa phoi titan và thành phần sắt trong dao cắt; nhiệt độ vùng cắt cục bộ đạt 950°C.*

Cô đặt mẩu dao xuống bàn, ngẩng đầu nhìn người thợ cả:

"Chú Tấn, thép gió chứa sắt nên khi gặp titan ở nhiệt độ cao sẽ sinh ra phản ứng dính bết làm mẻ dao. Chúng ta không thể dùng dao thép để gọt titan."

"Không dùng dao thép thì dùng cái gì?" Chú Tấn ngạc nhiên: "Chẳng lẽ trên đảo này có dao kim cương?"

"Chúng ta sẽ tự tạo ra lớp phủ gốm Silic Cacbua nano." Mai Vy khẽ mỉm cười.

Cô quay sang đón lấy chiếc xô nhôm từ tay Giang. Bên trong xô là những mảnh đá thạch anh tự nhiên nhặt từ các khe nứt núi đá vôi, cùng một bọc bột than tro trấu mịn màng và mấy mẩu đầu mũi khoan hợp kim vonfram-coban cũ tháo dỡ từ mỏ than Đèo Nai mà đội thợ mang theo.

Mai Vy nhặt chiếc cối giã thuốc bằng gang của quân y đặt lên bàn đá:

"Đá thạch anh là tinh thể silica tự nhiên có độ cứng cao. Khi nghiền mịn thành bột vi mô, phối trộn với bột carbon tro trấu và một lượng nhỏ mạt hợp kim vonfram-coban từ mũi khoan mỏ than làm pha liên kết, chúng ta sẽ nung kết ra một lớp men gốm Silic Cacbua siêu cứng. Lớp gốm này trơ hóa học tuyệt đối với titan và chịu được nhiệt cắt trên một nghìn ba trăm độ C."

Chú Tấn chăm chú lắng nghe. Từng lời giải thích khoa học dựa trên những vật liệu cụ thể ngay trước mắt khiến người thợ già bị thuyết phục hoàn toàn. Ông gật gù:

"Ra thế! Lấy đá thạch anh ép với bột than tro trấu và mạt mũi khoan... Đúng là một bài toán vật liệu kỳ tài! Cần làm gì, con cứ bảo, chú chuẩn bị ngay!"

Mai Vy gật đầu:

"Chú Tấn giúp cháu giã mịn đá thạch anh qua rây bột một trăm mắt. Anh Giang chuẩn bị đèn hàn xì gió đá và bột hàn the."

"Có ngay!" Giang dứt khoát đáp lời.

Công việc diễn ra khẩn trương dưới ánh đèn bão bập bùng.

Chú Tấn dùng chiếc chày gang nặng 3 kg giã từng mảnh thạch anh vụn thành thứ bột trắng tinh, mịn màng. Mai Vy đích thân dùng chiếc cân tiểu ly chia tỷ lệ phối liệu: bảy mươi phần trăm bột thạch anh, hai mươi phần trăm bột carbon tro trấu và mười phần trăm mạt hợp kim vonfram-coban.

Cô nhào hỗn hợp bột với vài giọt cồn quân y, tạo thành một chất bột dẻo quánh màu xám tro.

Mai Vy đắp một lớp bột gốm dày đúng 1.5 mm lên đầu mẩu dao tiện bị mẻ, nắn vuốt theo góc nghiêng thoát phoi 15 độ và góc nâng 8 độ chuẩn xác.

Giang châm lửa chiếc đèn hàn xì acetylen. Ngọn lửa lam ngọc bốc lên rực rỡ, nhiệt độ tâm ngọn lửa vọt lên trên 2.000°C.

"Chiếu ngọn lửa khử vào đầu mũi dao!" Mai Vy ra lệnh.

Giang cầm mỏ hàn điều khiển luồng lửa quét đều qua đầu mũi dao phủ bột gốm. Dưới nhiệt độ cao của ngọn lửa hoàn nguyên, các hạt silica thạch anh phản ứng với carbon tro trấu, tạo thành tinh thể Silic Cacbua vi mô bám chặt vào chân thép hợp kim.

Mai Vy lập tức nhúng đầu dao vào chậu dầu dừa ép nguội làm nguội cưỡng bức.

Xèo!

Làn khói trắng bốc lên mang theo mùi thơm ngầy ngậy của dầu dừa. Khi vớt ra, đầu chiếc cán dao tiện đã khoác lên mình một lớp giáp gốm màu xám đen bóng láng, lấp lánh các tinh thể cứng cáp.

Chú Tấn cầm lấy chiếc dao tiện mới, đưa ngón tay cái sần sùi miết nhẹ lên lưỡi cắt. Lưỡi dao bén ngọt cạo đứt phăng lớp biểu bì chai sạn trên tay ông mà không để lại một gợn xước.

"Cứng thật! Sắc ngọt như thép tôi nước lạnh!" Chú Tấn thốt lên thán phục.

Người thợ cả cẩn thận lắp chiếc dao gốm vào đài gá trên máy tiện 1K62, rồi quay sang nhìn Mai Vy với vẻ trầm ngâm:

"Nhưng con gái ơi, con dao này sắc thì sắc thật, song máy tiện 1K62 của Liên Xô này đã qua hai mươi năm sử dụng. Chạy liên tục nửa tiếng là bạc lót trục chính nóng ran, độ rơ trục sẽ nhảy từ hai phần trăm lên năm phần trăm milimet. Muốn tiện trục buồng đốt chuẩn xác dưới hai phần trăm milimet, ta phải vừa tiện vừa tưới liên tục dung dịch dầu dừa làm mát để hãm nhiệt giãn nở của máy!"

Mai Vy chăm chú lắng nghe, trong mắt ánh lên sự nể phục:

"Chú Tấn nói rất đúng. Đó là điều mà các mô hình tính toán thuần túy trên giấy không lường hết được. Chúng ta sẽ dùng máng dẫn tưới dầu dừa liên tục vào cả đầu dao lẫn bạc lót trục chính."

Hai chú cháu nhìn nhau mỉm cười. Sự kết hợp giữa lý thuyết vật liệu tiên tiến và bốn mươi năm kinh nghiệm thực tế của người thợ cả đã hoàn thiện mắt xích kỹ thuật cuối cùng.

Chú Tấn gạt cần khởi động. Mâm cặp quay tít ở tốc độ 400 vòng/phút. Máng dầu dừa bắt đầu tưới xối xả lên vùng cắt gọt.

Thỏi titan quay tròn vùn vụt. Chú Tấn nghiến chặt răng, chầm chậm đưa tay quay bàn dao tiến vào bề mặt kim loại.

*Xoẹt... xoẹt xoẹt xoẹt!*

Không còn tia lửa đỏ rực. Không còn tiếng rít chói tai.

Thay vào đó là thanh âm giòn tan của lưỡi cắt gọt kim loại. Dưới mũi dao gốm màu xám đen, bề mặt thỏi titan được bóc tách từng lớp mỏng gọn ghẽ. Những dải phoi titan màu lam ánh tím cuộn tròn đều đặn rơi xuống máng hứng dầu ròn rã:

*Tách... keng... tách!*

Chỉ sau năm phút gia công liên tục, lớp vỏ xỉ sần sùi bên ngoài thỏi phôi đã được gọt sạch, để lộ ra bề mặt trục titan nhẵn mịn, sai số kích thước không vượt quá 0.02 mm!

Mũi dao gốm thạch anh vẫn sắc bén, không hề có lấy một vết mẻ hay cháy xém.

Cả gian hang đá vôi lặng đi trong giây lát, rồi bùng nổ những tiếng reo hò rầm rộ:

"Ăn rồi! Dao tiện ăn titan ngọt tựa gọt mía rồi anh em ơi!"

"Tuyệt vời quá! Cô Vy giỏi thật!"

Mấy người thợ trẻ nhảy cẫng lên vỗ tay bôm bốp. Chú Tấn run run đưa bàn tay quẹt ngang khóe mắt ngấn lệ. Ông quay sang nhìn Mai Vy, rồi cúi rạp người xuống trước cô gái trẻ trong một cử chỉ khâm phục sâu sắc:

"Vy ơi... Lão già này bốn mươi năm cầm búa, hôm nay mới mở rộng tầm mắt! Con không chỉ là thợ giỏi, con là bậc thầy sáng tạo! Đất nước này có những đứa con như con thì bom đạn nào khuất phục nổi!"

Mai Vy vội đỡ lấy hai cánh tay thô ráp của người thợ cả, khóe mắt cô cũng cay cay:

"Chú Tấn đừng làm thế. Không có bàn tay lành nghề và ngọn lửa của chú với anh Giang thì bản vẽ của cháu chỉ nằm trên giấy. Con dao này là công sức của tất cả chúng ta."

Giang đứng tựa bên thân máy tiện, mỉm cười nhìn hai chú cháu. Ánh mắt người lính biển ngập tràn niềm kiêu hãnh và sự tin cậy vô bờ bến.

Anh bước lại bên bàn làm việc, khẽ đặt tay lên vai Mai Vy:

"Dao cắt đã có. Giờ là lúc chúng ta tiến hành bước tiếp theo: chế tạo ống phóng buồng đốt cho động cơ kích nổ xung."

Mai Vy ngước nhìn anh, gật đầu dứt khoát:

"Đúng vậy. Tối nay, tôi sẽ hoàn thiện bản vẽ chi tiết cho động cơ Hải Yến 1."

Ngoài cửa Hang Đầm Phá, hoàng hôn buông xuống nhuộm tím ngắt những ngọn núi đá vôi tiền tiêu. Tiếng sóng biển vỗ vào vách đá ngầm hòa nhịp cùng tiếng máy tiện chạy đều đặn trong lòng núi.

Giang rót thêm một ca nước chè xanh ấm nóng đưa cho Mai Vy, khẽ nhắc nhở cô giữ gìn sức khỏe. Trong ánh đèn vàng ấm áp của xưởng máy dã chiến, những dải phoi titan xanh biếc óng ánh trên sàn đá, nằm ngay ngắn bên cạnh thân ống nổ vừa tiện xong.