Chương 5: Mẻ Nung Thử Nghiệm Trong Hang Đá

Thuộc tiểu thuyết Pháo Đài Phượng Hoàng 1982

Tác giả: · Thể loại: Khoa Huyễn · Đăng ngày · 2242 từ · khoảng 11 phút đọc

Sáng ngày 18 tháng 10 năm 1982, bầu không khí trong lòng Hang Đầm Phá hầm hập hơi nóng.

Sau năm ngày đêm làm việc liên tục, chiếc lò luyện kim dã chiến đầu tiên của căn cứ Phượng Hoàng đã sừng sững thành hình. Lò cao gần ba mét, xây bằng gạch samốt chịu lửa tháo dỡ từ buồng đốt tàu vận tải cũ. Bên ngoài lò bọc hai lớp tôn thép dày và gia cố bằng đai sắt giằng bu-lông.

Dưới chân lò, hai đường ống dẫn gió cưỡng bức nối thẳng vào quạt ly tâm công nghiệp chạy bằng máy phát điện diesel 50 kW.

Chú Tấn đứng cạnh bàn phối liệu, hai tay chống nạnh. Đôi mắt kèm nhèm nhìn đống tro trấu đen nhánh đóng trong sọt tre với vẻ đầy hoài nghi:

"Con bé Vy ơi, chú làm nguội xưởng tàu bốn mươi năm nay, từ Ba Son Sài Gòn ra tới đất Cảng Hải Phòng. Người ta luyện kim bằng quặng, bằng than coke, bằng đá vôi. Đời thuở nào lại đem tro trấu ngoài đồng trút vào lò nấu kim loại bao giờ?"

Mấy người thợ trẻ đứng xung quanh cũng nhìn nhau tủm tỉm cười. Với họ, tro trấu chỉ dùng để ủ bếp trấu nấu cơm hoặc bón gốc khoai lang dưới quê. Đem nấu chảy thành hợp kim titan chịu lực nghe chẳng khác nào chuyện hoang đường.

Mai Vy mặc chiếc áo bảo hộ lao động bằng vải bạt thô, mái tóc buộc gọn sau gáy. Cô đang cẩn thận dùng chiếc cân đòn thau cân từng mẻ bột tro trấu xốp nhẹ:

"Chú Tấn, tro trấu được đốt yếm khí ở nhiệt độ 600°C sẽ giữ lại hơn 90% là silica vô định hình ở kích thước hạt siêu mịn. Khi đưa vào lò nung, các hạt silica xốp này kết hợp với carbon hoạt tính sẽ tạo thành một lớp xỉ thủy tinh lỏng nhẹ nổi lên trên bề mặt kim loại nóng chảy. Lớp màng này ngăn chặn hoàn toàn oxy và nitơ trong không khí ngấm vào làm giòn titan."

Cô ngẩng đầu lên, ánh mắt kiên định nhìn người thợ cả:

"Chúng ta không có khí trơ argon hay heli đắt tiền nhập khẩu để bảo vệ bể nấu chân không. Tro trấu của đồng ruộng quê nhà chính là tấm lá chắn bảo vệ mẻ kim loại này."

Chú Tấn nheo mắt nhìn những hạt tro đen nhánh mịn màng trong lòng bàn tay cô gái. Lời giải thích khoa học khúc chiết làm người thợ già nể phục. Ông gật đầu, rít một hơi thuốc lào dứt khoát:

"Được! Nghe con bé! Anh em đâu, xúc than đá Đèo Nai vào buồng đốt! Chuẩn bị mồi lửa!"

"Rõ!"

Ba người thợ vung xẻng xúc than đá đổ đầy buồng đốt phụ. Giang trực tiếp giật dây nổ máy phát điện diesel.

*Tạch... tạch... bùm bùm bùm!*

Tiếng máy phát điện vang dội vòm hang đá vôi. Quạt gió ly tâm quay tít, thổi luồng khí nén cuồn cuộn vào đáy lò. Ngọn lửa than đá bốc lên ngùn ngụt qua cửa nạp liệu, chuyển dần từ sắc vàng sang màu lam ngọc khi nhiệt độ vượt ngưỡng 1.200°C.

Mai Vy theo dõi sát sao chiếc nhiệt kế cặp nhiệt ngẫu gắn ở cửa thăm lò.

"Nạp liệu! Trút ba mươi cân mảnh hợp kim titan và sáu cân phụ gia tro trấu vào nồi nấu graphit!" Cô hô lớn qua tiếng gầm của quạt gió.

Đây là những mảnh cánh tuabin nén khí của máy bay và tàu tuần tiễu hải quân bị hỏng ngoài mặt trận, được tàu T-14 vận chuyển bí mật ra đảo. Mai Vy không thể dùng quặng thô để nấu chảy trực tiếp thành kim loại trong điều kiện thiếu thốn. Cô cần tinh luyện và khử tạp chất từ nguồn vật tư chiến lược này bằng môi trường khử silica tro trấu.

Chú Tấn cùng hai chiến sĩ công binh dùng chiếc gầu thép cán dài rót hỗn hợp phôi cắt và bột tro trấu vào lòng nồi graphit.

Dưới sức nóng của ngọn lửa than đá cưỡng bức gió, lớp tro trấu lập tức nóng chảy, tạo thành một lớp màng xỉ thủy tinh màu xám bạc phủ kín bề mặt kim loại. Lớp xỉ hút sạch các bọt khí oxy và nitơ tự do, giữ cho khối titan lỏng sôi sùng sục trong môi trường trơ dã chiến.

Đồng hồ cặp nhiệt ngẫu trên thành lò chỉ 1.650°C.

"Đạt nhiệt độ rồi!" Mai Vy gật đầu. Cô ra lệnh rút mẻ thử nghiệm đầu tiên.

Dòng kim loại lỏng được tháo ra khuôn cát. Nhưng khi vừa nguội dần, bề mặt thỏi titan bỗng xuất hiện những vết rạn nứt chân chim xám xịt. Thỏi đúc bị giòn do chưa đạt độ dẻo nhiệt!

Mai Vy khẽ bàng hoàng. Đôi mắt cô nhìn chăm chú vào thỏi kim loại nứt toác.

Mô hình phương trình trong đầu cô không hề sai. Nhưng tại sao vật liệu lại bị nứt ứng suất?

Chú Tấn ghé mắt nhìn vào cửa thăm lò, lại nhìn màu thỏi kim loại vừa đông cứng. Người thợ cả bốn mươi năm kinh nghiệm khẽ lắc đầu, vỗ nhẹ vai cô gái:

"Con tính đúng sách vở, nhưng chiếc đồng hồ đo nhiệt này của Liên Xô bị oxy hóa đầu dây đồng rồi con ơi! Nó báo 1.650°C nhưng ngọn lửa trong lò mới chỉ đạt màu vàng rơm phớt trắng, chưa chuyển sang trắng ngà. Nhiệt độ thực tế thiếu mất gần một trăm độ C!"

Chú Tấn lập tức bước tới bệ quạt gió, vặn chiếc van tiết lưu bễ thổi:

"Để chú chỉnh lại luồng gió! Tăng áp lực khí thổi đáy lò lên mười lăm phần trăm, xúc thêm than hoa cúc vào buồng cháy phụ!"

Mai Vy nhìn người thợ già thoăn thoắt điều chỉnh van gió bằng trực giác của đôi bàn tay chai sạn. Một cảm xúc khâm phục dâng lên trong lòng cô. Phương trình lượng tử của thế kỷ hai mươi ba có thể mô phỏng ứng suất mạng tinh thể đến từng nanomet, nhưng lại không thể tính được một đầu dây đồng bị gỉ xanh thời bao cấp. Kinh nghiệm bốn mươi năm quai búa của người thợ già Ba Son chính là chiếc cầu nối cứu nguy cho lý thuyết của cô.

"Chú Tấn, thêm một cân rưỡi bột tro trấu nữa vào nồi nấu!" Mai Vy nhanh chóng lấy lại bình tĩnh, cất giọng quả quyết.

Ngọn lửa trong lò bùng cháy dữ dội.

Dưới áp lực gió nén cực mạnh, ngọn lửa than đá chuyển dần sang màu trắng ngà chói lọi. Nhiệt lượng tỏa ra rát bỏng cả da mặt những người đứng cách xa năm mét.

Nhưng đúng lúc kim loại trong nồi nấu bắt đầu sôi sùng sục, một sự cố bất ngờ bùng nổ.

*Xì... xì... rít!*

Tiếng rít chói tai bỗng rộ lên từ đường ống làm mát áo nước bọc quanh thân lò. Chiếc đồng hồ áp lực hơi nước gắn trên đỉnh áo lò giật nảy liên hồi, kim chỉ vọt qua vạch đỏ: mười lăm át-mốt-phe... hai mươi át-mốt-phe!

"Nguy rồi! Tắc van xả hơi nước tuần hoàn!"

Một người thợ trẻ hoảng hốt kêu lên: "Cặn vôi nước suối đóng nghẹt cổ van an toàn rồi! Áp suất áo nước đang tăng vọt! Lò sắp nổ!"

Thân lò nung rung lên bần bật. Những viên gạch samốt chịu lửa ở chân bệ bắt đầu rạn nứt dưới sức ép khủng khiếp của nồi hơi mini. Nếu áp lực này xé rách vỏ áo nước, hàng chục lít nước sôi sẽ tràn thẳng vào bể titan lỏng nghìn sáu trăm độ, gây ra một vụ nổ nhiệt hơi nước thổi bay toàn bộ gian xưởng!

"Tất cả lùi lại!" Giang quát lớn, rút khẩu súng ngắn bên hông lùi ra sau chắn cho đồng đội.

Nhưng Mai Vy không lùi.

Đôi mắt phượng của cô quét nhanh qua sơ đồ đường ống nước:

"Chú Tấn! Cờ-lê hai mươi tư! Van xả phụ số hai dưới gầm ống xả!"

Tiếng Mai Vy vang lên lấn át tiếng hơi nước gầm rít. Cô không màng đến luồng hơi nóng đang phả ra ràn rạt, lao thẳng về phía chân lò nung đang rung lắc.

"Mai Vy! Đứng lại!" Giang hét lên. Anh lao bổ tới, cởi phắt chiếc áo mưa bạt dã chiến trùm kín lên đầu và lưng cô để che chắn những giọt nước sôi bắn ra.

Chú Tấn vớ lấy chiếc cờ-lê 24 trong hòm đồ nghề, lao thẳng vào cạnh hai người.

"Gõ ba nhát vào bu-lông hãm ngược chiều kim đồng hồ! Sau đó giật mạnh cần van góc bốn mươi lăm độ!" Mai Vy chỉ tay vào chiếc van sắt bám muội đen kịt nằm sát mép đáy bệ lò.

Nhiệt độ bức xạ từ thân lò phả ra rát bỏng da thịt. Không khí ngột ngạt đến nghẹt thở.

Chú Tấn nghiến răng trui rèn bản lĩnh của người thợ già Ba Son. Ông tra miệng cờ-lê 24 vào đúng giác ốc, dùng chiếc búa con trong tay giáng thẳng ba nhát đanh gọn:

*Keng! Keng! Keng!*

Lớp oxit bám cứng bung ra. Chú Tấn gồng toàn bộ sức lực hai cánh tay dạn dày, bẻ quặt cần van sang góc 45 độ.

*Xì... ào ào ào!*

Một cột hơi nước áp suất cực cao phun thẳng qua cửa xả phụ, cuốn theo những mảng cặn vôi trắng xóa bắn vọt ra rãnh thoát nước ngầm.

Chiếc kim đồng hồ áp suất lập tức giật lùi: 20 atm... 12 atm... rồi dừng lại ở ngưỡng an toàn 4 atm.

Thân lò nung ngừng rung lắc. Tiếng quạt gió trở lại nhịp điệu rền rĩ quen thuộc.

Không gian trong hang ngầm bỗng chốc im bặt. Mọi người thở phào ngắm nhìn chiếc lò nung vẫn đứng vững vàng, ngọn lửa bên trong buồng nấu vẫn cháy sáng rực rỡ.

"Hạ nhiệt buồng đốt! Chuẩn bị mở lỗ tháo kim loại!"

Giọng chú Tấn vang lên, vừa khản đặc vừa run rẩy vì xúc động. Cánh tay phải của người thợ già bị một vệt nước sôi tạt qua làm phồng rộp, nhưng nụ cười kiêu hãnh của người chiến thắng đã nở rộ trên khuôn mặt sạm đen khói than.

Giang lập tức cầm chiếc cần dài bằng thép gốm, cùng chú Tấn đục thủng chốt đất sét ở đáy lò nung.

*Xèo... xèo!*

Một dòng kim loại lỏng màu trắng bạc tuôn chảy thành dòng từ đáy lò, lướt qua máng than chì rồi rót đầy vào chiếc khuôn cát đúc đặt sẵn dưới nền hang.

Không có xỉ bẩn. Không có bọt khí oxy. Lớp màng silica tro trấu đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ tách lọc, để lại dòng titan lỏng tinh khiết.

Dưới làn gió quạt làm nguội chậm rãi, thỏi kim loại từ từ hạ nhiệt, chuyển từ đỏ rực sang màu xám bạc ánh kim loại như một phiến trăng non nguyên khối. Bề mặt thỏi đúc mịn màng, không một vết nứt chân chim.

Đó là thỏi hợp kim titan cường độ cao đầu tiên nặng đúng 35 kg ra đời trên đảo tiền tiêu Phượng Hoàng, giữa thời kỳ bao cấp nghèo khó và bị cấm vận nghiệt ngã.

Chú Tấn cầm búa tạ ba cân, giáng một nhát búa đanh thép vào góc thỏi kim loại:

*Keng!*

Mặt đe rung chuyển, nhưng góc thỏi titan không hề sứt mẻ dù chỉ một ly, chỉ để lại một vết bóng loáng của đầu búa thép.

"Thành công rồi! Mẻ titan đầu tiên xuất xưởng rồi!"

Đại úy Nam cùng các chiến sĩ công binh lao tới, ôm chầm lấy nhau reo hò vang dậy khắp vòm hang đá. Chú Tấn cười ha hả, nhấp một ngụm nước suối rồi vỗ mạnh vào vai Giang.

Nhưng giữa tiếng reo vui ấy, bàn tay của Mai Vy bỗng buông thõng khỏi vạt áo mưa của Giang.

Cơn căng thẳng tột độ và việc vận dụng trí lực trong môi trường nhiệt độ cao đã vắt kiệt lượng đường ít ỏi trong cơ thể cô. Đôi mắt khép lại, cơ thể cô mềm nhũn ngả về phía trước.

Giang kịp thời dang hai tay đỡ lấy cô.

Anh bế bổng thân hình nhỏ nhắn, nhẹ bẫng của Mai Vy, cẩn thận đặt cô nằm lên chiếc chõng tre lót đệm rơm ở góc hang thoáng gió. Gương mặt cô gái trẻ nhợt nhạt, nhưng khóe môi vẫn phảng phất một nét cười thanh thản.

Giang lấy khăn ướt lau những vệt muội than trên trán cô, rồi ngước nhìn thỏi titan bạc lấp lánh trên khuôn cát đúc.

Người sĩ quan Hải quân dạn dày sóng gió cảm thấy lồng ngực mình ấm áp một niềm tin mãnh liệt. Đây không phải phép màu của thần thánh. Đây là trí tuệ, là mồ hôi và sự hy sinh kiên cường của những con người bằng xương bằng thịt.

Anh kéo chiếc chăn trấn thủ đắp ngang ngực cho cô, khẽ thì thầm:

"Nghỉ ngơi đi, đồng chí kỹ sư trưởng. Thỏi titan của cô đã thành hình rồi."