Chương 1: Bơ gạo rưỡi

Thuộc tiểu thuyết Về Làm Dâu Làng Gốm

Tác giả: · Thể loại: Ngôn Tình · Đăng ngày · 2265 từ · khoảng 11 phút đọc

Mười tám tháng Hai, cái nắng hanh trải trên sân đất nện, mà dưới chân Nhài lại là một đống bùn nhão nhoét, lạnh ngắt.

Nàng đứng giữa hố đất sét, hai chân ngập sâu quá mắt cá. Đất sét làng Sành Hạ quánh lại, mỗi lần nhấc chân lên là một lần nghe tiếng "chuật". Nhài đứng im trong năm nhịp thở. Nàng nhìn xuống đôi bàn tay mình. Lòng bàn tay và gốc ngón cái có những vết chai dày, cứng đanh, dấu vết của mười năm cầm mái chèo dọc ngang sông Đuống. Đó không phải bàn tay của một thợ gốm. Nhưng giờ đây, đôi tay ấy đang dính đầy bùn đất, xám xịt và nồng mùi bùn ao.

Nàng nhìn quanh góc sân, nơi những đống đất nguyên liệu được đổ chồng chất. Đất này lấy tận ngoài bãi sông, được người ta gánh từng đôi trĩu vai về đổ thành đống lớn ở góc sân. Trước khi Nhài bước chân vào hố, đống đất thô ấy đã phải trải qua mấy lần ngâm nước trong bể, rồi lọc qua một cái rây thưa bằng đồng để loại bỏ hết sỏi đá và rễ cỏ mục. Sau khi lọc, đất được ủ đống cả tuần lễ, phủ kín bằng những tấm bao bố tẩm nước cho đất khỏi nỏ mặt. Nhài bắt đầu công việc bằng đôi chân trần. Nàng phải đi từ mép hố vòng dần vào giữa, từng bước một nặng nề để lực từ bàn chân nghiền nát những cục đất còn sót lại. Cứ một mẻ đất như thế này, nàng phải giẫm liên tục trong nửa buổi sáng thì đất mới bắt đầu chuyển mình.

Khi Nhài cúi xuống, mắt nàng bắt gặp một vệt màu sẫm hơn ở góc hố. Nàng thọc bàn tay xuống, bóp nhẹ. Đất ở đây chưa đủ nước, bên trong còn lợn gợn những hạt sạn nhỏ li ti mà người làm đất trước đó đã lọc không kỹ. Theo đúng thói quen nghề nghiệp, lẽ ra nàng phải gọi người nhà ra để nhắc nhở hoặc tự tay thêm nước rồi giã lại. Nhưng Nhài chỉ im lặng, nàng dùng ngón chân miết nhẹ để che đi vệt sạn ấy. Nàng biết nếu đất không nhuyễn, khi nung sẽ sinh ra bọt khí làm nứt vỡ mặt gốm. Một mẻ đất đạt yêu cầu là khi cắt ngang khối đất bằng một sợi dây đồng, mặt cắt phải mịn màng, bóng bẩy và không có một vệt sạn nào. Khi dùng tay bóp mạnh một cục đất nhỏ, mép đất phải tròn trịa, không được hiện ra những vết rạn nhỏ như chân chim. Nhài nhìn thấu điểm yếu ấy nhưng nàng kìm lòng lại, không nói một lời, cứ thế tiếp tục nhịp chân đều đặn.

Nàng không hỏi mình là ai. Ký ức về những cánh đồng rau màu xanh ngắt, về những mẫu giống lúa kỹ sư nông nghiệp Vũ Thị Nhài từng lai tạo chỉ còn là một vệt mờ xa xôi. Hiện tại của nàng là cái sân đất nện nhà họ Tạ, là đống đất sét ủ ở góc sân đang bốc mùi ẩm mốc, và là cái lò bầu nằm chình ình sau nhà. Cái lò ấy nứt một đường dài ở bầu thứ hai, vết nứt chạy từ chân lò lên đến vòm, dài hơn sải tay, chực chờ nuốt chửng công sức của cả nhà. Cứ nung mười cái thì hỏng mất bốn, nhà họ Tạ vì thế mà nghèo nhất cái xóm Bãi này.

Nhài về làm dâu nhà này được ba hôm.

"Cái con này! Chết trân ở đấy à?"

Tiếng gõ vách vang lên từ buồng trong. Cộp. Cộp. Cộp. Đúng ba tiếng đều đặn. Đó là bà Tạ. Người đàn bà từng là thợ men giỏi nhất nhì làng Sành Thượng, giờ nằm liệt nửa người trên cái chõng tre kê sát vách. Bà gọi người bằng cách gõ tay phải vào cột gỗ, tiếng gõ mà mỗi lần vang lên đều khiến cái Bến giật mình, còn Chấn thì lặng lẽ cúi đầu sâu hơn.

Nhài rút chân ra khỏi đống đất, quệt vội tay vào vạt áo chàm đã sờn, đi vào buồng. Căn buồng tối tăm, nồng mùi thuốc sắc và mùi gỗ mục. Bà Tạ nằm đó, móng tay bà vẫn còn vệt men cũ ăn sâu vào kẽ, không cách nào tẩy sạch.

"U gọi con."

"Đất nhào đến đâu rồi? Nhão quá thì nặn nó méo, khô quá thì nung nó nứt. Nhà này không còn củi để đốt lại những mẻ hàng vứt đi đâu."

Giọng bà Tạ gắt gỏng, luồn qua kẽ răng. Bà nhìn Nhài bằng ánh mắt sắc lẹm, dò xét đứa con dâu nhà đò chẳng biết gì về gốm.

"Con vẫn đang giẫm. Đất này còn phải ủ thêm một đêm mới dẻo được ạ."

"Ủ với chả kỹ. Liệu mà thổi cơm đi, cái Bến nó sắp về rồi đấy."

Nhài vâng dạ rồi lui ra. Nàng đi thẳng xuống bếp, nơi cái thùng gạo nằm chỏng chơ cạnh bãi tro. Nhài mở nắp thùng. Một lớp bụi cám mỏng bám quanh thành gỗ. Nàng dùng ống bơ đong gạo, vét kỹ từng hạt ở bốn góc. Một bơ. Thêm nửa bơ nữa là hết sạch.

Nhài nhìn vào lòng ống bơ, tay khẽ rung nhẹ để san phẳng mặt gạo. Một bơ rưỡi gạo cho bốn miệng ăn, và phiên chợ mồng Ba tháng Ba thì còn đúng mười lăm ngày nữa mới tới. Nàng vo gạo, đôi bàn tay chai sạn khẽ khàng xoa nhẹ những hạt gạo gãy nát. Ở cái làng gốm này, không có gì được phép vứt đi.

"Chị Nhài ơi! Chị Nhài!"

Cái Bến chạy xộc vào sân, mồ hôi nhễ nhại, hai gấu quần xắn cao thấp không đều. Nó vừa ở bến Vại về, miệng thở không ra hơi nhưng cái tay đã bắt đầu bấm đốt ngón tay tì tạch.

"Ghe ông lái mười hai vừa rời bến. Ghe ấy đậu ngay chỗ cây đa đầu bến, còn mấy nhà trên mạn ngược thì đậu tít cuối bãi. Nhà mình ngồi ở đoạn giữa, nắng cháy cả đầu. Em thấy người gom hàng họ khắt khe lắm, họ cầm cái vại nhà mình lên bằng ba ngón tay, xoay một vòng rồi chê thành vại không đều, miệng hơi méo nên họ trả có hai hào một cái vại, mà còn chê lên chê xuống là đất không nỏ. Nhà bác Đỗ bên Thượng bán hàng men, họ thu tận tám hào, lại còn được mời uống trà trên mạn tàu nữa cơ."

Cái Bến bắt đầu bấm đốt ngón tay lần thứ nhất, miệng lẩm bẩm tính tiền vại thô rồi cộng dồn vào mấy đồng bạc lẻ trong túi áo. Nó tiếp tục bấm đến lần thứ hai khi kể về khoản tiền hàng men mà nhà bác Đỗ thu được. Đến lần thứ ba, nó bấm mạnh vào đốt ngón tay út rồi xị mặt xuống khi đưa ra một con số tổng cộng chẳng thấm tháp gì so với nợ nần:

"Bà Cẩm hàng xáo bảo mồng Ba này chị không mang hai thúng gạo sang trả là bà ấy sang khuân cái bàn xoay của anh Chấn đấy. Bà ấy bảo bà ấy gạt gạo ngang miệng bơ chứ không đong đầy ngọn, tính lãi thế là thương nhà mình lắm rồi."

Nhài im lặng. Nàng nhìn ra sân, nơi Chấn đang ngồi bên bàn xoay sau lò. Chấn mười chín tuổi, dáng người gầy nhưng bả vai rộng, chắc nịch. Khi hắn ngồi xuống bàn xoay, cả thế giới quanh hắn dường như tan biến. Nhài đứng lặng ở bậu cửa nhìn Chấn làm việc. Hắn vỗ mạnh khối đất sét xuống chính giữa mâm xoay, đôi chân đạp bàn xoay lấy đà khiến chiếc mâm gỗ quay tít. Hai bàn tay hắn ôm lấy khối đất, kéo mạnh lên cao rồi lại ép xuống mấy lần liên tục để đẩy hết bọt khí, đưa đất vào đúng tâm xoay. Ngón tay cái của Chấn ấn sâu xuống giữa để mở lòng khối đất, sau đó hai bàn tay phối hợp nhịp nhàng kéo thành vại lên cao. Thành vại dưới tay hắn mỏng dần một cách đều đặn mà không hề bị đổ. Hắn dừng lại đúng lúc cái vại đạt độ cao chuẩn, dùng một sợi dây tơ mảnh cắt ngang chân vại rồi khéo léo nhấc bổng nó ra, đặt nhẹ nhàng lên ván để chờ hong gió.

Nhài nhìn kỹ vào đôi tay Chấn. Ở mặt trong đốt thứ hai của các ngón tay hắn có một lớp chai mỏng, mịn và vàng nhạt. Đó là cái chai của người cả đời ngồi bên bàn xoay, miết tay vào đất sét mịn mà thành. Nó khác hẳn với cái chai sần sùi, thô ráp do cầm mái chèo hay giẫm đất của nàng. Cái vại đẹp này rồi cũng vào bầu thứ hai.

Buổi chiều, nắng quái xiên khoai. Nhài trở lại hố đất. Nàng phải nhào cho xong mẻ đất này để kịp hong gió. Đôi chân rát buốt vì cát mịn lẩn trong đất sét, Nhài thấy người lảo đảo. Nàng trượt chân, cả người đổ sập xuống sân đất nện. Hai bàn tay đầy đất sét ướt úp chặt xuống mặt đất cứng.

Một cảm giác tê dại chạy dọc từ lòng bàn tay lên tận gáy.

Cảnh vật quanh Nhài biến mất. Không còn mùi gốm nồng, không còn tiếng gõ vách. Trước mắt nàng là một mảnh vườn rộng chừng nửa sào, chia làm chín luống đất tơi xốp, nâu sẫm. Nhài đứng dậy, đi một lượt qua hết chín luống đất. Có bốn luống đã mọc cây xanh mướt, trong đó luống thứ năm là rau muống đang lên. Năm luống còn lại vẫn là đất trống, nằm chờ đợi bàn tay người chăm sóc. Ở đầu luống thứ nhất, một nén nhang ngắn đang cháy, khói toả nhẹ trong không gian lặng tờ. Nhài liếc nhìn nén nhang, thấy nó đã lụi được một phần ba.

Nàng cúi xuống bốc một nắm đất ở luống trống đầu tiên lên. Nàng bóp chặt nắm đất trong tay, khi xoè ra, đất vẫn giữ nguyên hình khối mà không bị vỡ vụn hay bết dính. Đưa lên mũi ngửi, Nhài nhận ra đất còn mùn, đất nỏ vừa và hoàn toàn không chua. Nàng vơ lấy túi hạt rau muống, không kịp nhìn kỹ, đổ đại vào lòng bàn tay rồi gieo xuống luống thứ nhất. Nàng dùng tay cào đất che hạt, đếm nhẩm trong đầu: hai mươi ngày. Nhìn nén nhang đã lụi thêm một khắc, nàng vội vã dùng tay vốc nước từ rãnh tưới lên. Nhài thử bẻ một cành củi khô ở rìa vườn mang theo làm dấu, nhưng ngay khi tay nàng định đưa cành củi ra khỏi ranh giới luống đất, một luồng lực vô hình chặn đứng cánh tay nàng lại. Nàng không thể mang bất cứ vật gì từ ngoài vào hay từ trong ra.

Vừa xong việc thì một luồng lực đẩy mạnh khiến Nhài nảy người lên.

Nàng mở mắt. Vẫn là cái sân nhà họ Tạ. Nắng vẫn hanh, và đôi bàn tay vừa rồi dính đầy đất đen của khu vườn, giờ sạch trơn. Nhưng cái giá hiện ra ngay lập tức.

Đống đất sét Nhài đang nhào dở, vốn đang mềm dẻo, giờ đã đóng váng bên ngoài. Nàng thử bẻ một mẩu, ruột bên trong vẫn còn ẩm nhưng cả khối đã rời rạc. Một mẻ đất nhào nửa buổi sáng của nàng coi như hỏng hoàn toàn. Muốn dùng được, phải đổ thêm nước, giã tơi rồi giẫm lại từ đầu. Công sức từ lúc gà gáy đến giờ tan thành mây khói.

Nhài nhìn đống đất hỏng. Nàng vừa đánh đổi nửa ngày lao động lấy một luống rau chưa biết khi nào mới mang ra được.

"Hỏng rồi à?"

Tiếng của Chấn vang lên ngay sau lưng. Nhài giật mình quay lại. Chấn đã đứng đó từ lúc nào, trên vai vẫn còn vệt đất sét khô. Hắn nhìn đống đất bị đóng tảng dưới chân Nhài, rồi nhìn đôi bàn tay sạch sẽ một cách lạ lung của vợ. Ánh mắt hắn dừng lại ở đó một nhịp dài. Nhài nín thở, tim đập thình thịch trong lồng ngực. Nàng định nói gì đó, định giải thích rằng mình bị ngã, rằng đất tự dưng khô...

But Chấn không hỏi. Hắn không mắng, cũng không lộ vẻ tiếc rẻ nửa buổi công của vợ. Hắn lẳng lặng bước tới cạnh bể nước, múc một gáo đầy dội lên đống đất. Chấn xắn quần quá gối, để lộ bắp chân săn chắc, rồi lẳng lặng bước xuống hố đất.

Tiếng "chuật" lại vang lên. Chấn bắt đầu giẫm lại mẻ đất từ đầu. Hắn làm việc đó một cách nhẫn nại, đều đặn.

Nhài đứng bên cạnh, bóng nàng đổ dài trên sân đất nện. Nàng nhìn cái lưng rộng của Chấn đang nhấp nhô theo nhịp giẫm. Nhài nhẩm lại trong đầu.

Ngày mười tám tháng Hai. Rau muống hai mươi ngày. Phiên chợ mồng Ba tháng Ba còn mười lăm ngày. Nhà còn đúng bơ gạo rưỡi.

Nhài lặng lẽ bước xuống hố, giẫm đất cùng Chấn.