Chương 2: Một mẻ đất

Tác giả: Nguyễn Thảo Chi · Thể loại: Ngôn Tình · Đăng ngày 16/08/2026 · 2366 từ · khoảng 12 phút đọc

Sáng hai mươi tháng Hai, Nhài dậy khi sương còn đọng trên tàu lá cau.

Bên ngoài sân đất nện, đống đất sét nhào dở hôm kia đã được Chấn giẫm lại từ bao giờ. Những vệt chân trần lún sâu vào khối đất xám ngoét giờ đã phẳng lỳ, mịn mượt. Đất đã đủ nỏ, đủ dẻo để lên bàn xoay. Hèn mạt nhất là cái nhà làm gốm mà để đất khô, Chấn không nói gì nhưng cả đêm qua hẳn anh đã phải thức canh để nhào lại chỗ đất Nhài làm hỏng. Nhài cúi xuống, dùng ngón tay cái ấn mạnh vào lòng khối đất. Đất lún xuống chậm rãi, chắc nịch, không hề có tiếng lạo xạo của cát sạn, mặt cắt từ vết ấn mịn thín như mỡ. Đất thế này là đã đạt độ chín.

Nhài vào bếp nhóm lửa. Củi tre khô nổ lách tách, khói luồn qua kẽ mái rạ ám vào mắt cay xè.

"Chị Nhài ơi, u bảo nấu cháo thôi nhá."

Cái Bến ló đầu vào, tay bưng một cái rổ nan thưa. Nhài gật đầu, với lấy cái hũ sành nằm lăn lóc ở góc chạn. Cả nhà chỉ còn chưa đầy một bơ gạo. Nhài đong một bơ, bàn tay chần chừ rồi trút bớt lại một nắm nhỏ. Khoản nợ hai thúng gạo của bà Cẩm hàng xáo đè nặng trong lòng Nhài, mà phiên chợ mồng Ba tháng Ba chỉ còn đúng mười ba ngày.

Nồi cháo loãng với vài miếng khoai khô băm nhỏ sôi ùng ục trên bếp. Nhài múc bát đầu tiên, nhiều cái nhất, bưng vào buồng cho u. Bát thứ hai đặc vừa phải dành cho Chấn – người đang phải gánh việc nặng nhất nhà. Phần còn lại toàn nước, Nhài chia cho mình và cái Bến.

"U ăn đi cho nóng." Nhài đặt bát cháo lên cạnh chõng tre.

Bà Tạ không nhìn bát cháo. Bà nằm nghiêng, bàn tay phải gầy guộc bấu chặt vào mép chõng. Đôi mắt bà vẩn đục nhưng sắc lẹm, nhìn chằm chằm vào đôi bàn tay sạch sẽ của con dâu.

"Đất hôm nay thằng Chấn làm xong rồi. Anh chị liệu mà chuốt cho kịp mẻ lò tới. Gớm, chậm chạp là chết đói cả nút đấy nhá."

Giọng bà khàn đặc, mỗi câu nói đều gồng hết sức bình sinh. Nhài vâng dạ rồi lui ra. Nàng thấy nóng ran sau gáy. Bà không hỏi về mẻ đất hỏng hôm kia, nhưng sự im lặng ấy còn nặng nề hơn cả lời trách mắng.

Giữa buổi, nắng bắt đầu hanh. Chấn đã ngồi vào bàn xoay bên hiên lò, tiếng bàn xoay gỗ "rì rì" đều đặn. Cái Bến ra bến Vại xem có ghe củi nào đổ hàng để xin ít mẩu vụn. Nhài đứng ở đống đất sét mới, đôi bàn tay dính đầy bùn đất ướt. Đây là lúc vắng người nhất.

Nàng hít một hơi sâu, úp hai bàn tay xuống mặt đất.

Một khắc. Một nén nhang ngắn.

Nhài đứng giữa mảnh vườn chín luống. Không khí ở đây dịu mát, mùi đất ẩm nồng nàn khác hẳn cái mùi hăng hắc của lò gốm. Nàng đi soát lại từng luống để đếm ra thành số. Luống thứ nhất và thứ hai là rau muống cũ. Luống thứ ba và thứ tư là đỗ xanh cùng cải bẹ nàng vừa gieo thêm xong xuôi. Tổng cộng là bốn luống đã có hạt mầm và cây xanh, còn lại đúng năm luống đất đang để trống. Nhài dừng chân tại luống rau muống gieo hôm kia. Sau hai hôm, mầm chỉ mới nhú lên bằng hạt gạo, đội lớp đất mùn mỏng để ngoi lên đón nắng. Nhài tính nhẩm, với cái đà này thì còn mười tám ngày nữa mới đến kỳ thu hái đầu tiên. Con số mười tám ngày hiện ra trong đầu khiến nàng lo lắng cho món nợ ở làng Sành.

Nhài chuyển sang hai luống mới định làm đất. Nàng cầm lấy cái vồ gỗ nhỏ nằm bên bờ rào, bắt đầu rẽ luống cho phẳng mặt. Đôi tay nàng thoăn thoắt rạch những hàng dài đều tăm tắp, độ sâu vừa bằng một đốt ngón tay. Nàng tra từng hạt đỗ xanh vào lỗ, rồi lấp một lớp đất tơi xốp lên trên. Nhài dùng lòng bàn tay ấn nhẹ xuống để giữ hạt chắc chắn, sau cùng múc bát nước tưới đều dọc theo hàng vừa tra. Nén nhang đặt ở góc vườn đã cháy lụi dần, tàn nhang rơi xuống đất. Nhài liếc nhìn nó lần đầu khi đang lấp đất, lòng thầm giục tay phải nhanh hơn. Đến khi nàng đang dở tay tưới nốt gáo nước cuối cùng cho luống cải, mắt nàng liếc lần thứ hai thấy đốm lửa nhỏ chỉ còn cách chân nhang một đoạn ngắn. Nhài phải bỏ dở việc vuốt lại mép luống, vội vàng đứng bật dậy.

Ở luống thứ chín, có một cái gáo dừa đã cũ, tay cầm lên nước bóng loáng. Nhài nghĩ bụng, nếu mang được cái gáo này ra, nàng sẽ có đồ đựng nước trong buồng cho u tiện hơn. Nhài cầm cái gáo, bước nhanh về phía ranh giới của luống thứ chín. Chỉ cần bước qua vệt đất đỏ kia là ra ngoài.

"Bịch."

Cánh tay Nhài hẫng đi. Cái gáo dừa va vào một bức tường vô hình, văng ngược trở lại, nằm chỏng chơ trên mặt đất trong vườn. Nhài thử lại lần nữa, nhưng cứ chạm đến biên giới mảnh vườn là bàn tay nàng bị một luồng khí lạnh đẩy ra. Chỉ có nắm hạt cải khô nàng nắm chặt trong lòng bàn tay trái là vẫn còn đó.

Một nén nhang cháy hết.

Nhài bừng tỉnh. Đôi bàn tay nàng vẫn đang úp trên đống đất sét ở sân nhà họ Tạ. Nhưng khối đất vốn đang dẻo mịn dưới tay nàng bỗng trở nên khô khốc, cứng nhắc. Sự trao đổi đã hoàn tất. Để đổi lấy một khắc trong vườn, mẻ đất nàng đang nhào đã mất đi hơi nước, chết đứng giữa chừng.

Đây là mẻ đất thứ hai nàng làm hỏng trong vòng ba ngày.

"Chị Nhài! Chị lại làm sao thế nhở?"

Tiếng cái Bến vang lên bên cổng. Nó vừa chạy về, mồ hôi nhễ nhại, tay ôm một bó cành củi khô. Nó nhìn xuống đống đất dưới tay Nhài, rồi nhìn lên mặt chị dâu, mắt tròn xoe kinh ngạc.

"Đất đang dẻo sao lại để nứt toác ra thế này? Anh Chấn vừa mới nhào xong cơ mà!"

Tiếng kêu của nó làm tiếng bàn xoay bên hiên dừng bặt. Chấn bước ra, vai vẫn còn dính bụi đất nung. Anh nhìn mẻ đất nứt nẻ, rồi nhìn sang Nhài. Ánh mắt anh không giận dữ, nhưng nó tĩnh lặng đến mức khiến Nhài thấy rợn người.

Bữa cơm trưa hôm ấy lặng ngắt. Nhà bốn người chia nhau nồi cháo độn khoai khô. Nhài múc một bát đặc nhất, hơi ấm bốc lên nghi ngút rồi bưng vào buồng bằng cái khay gỗ sứt góc cho bà Tạ. Ba người còn lại ngồi quanh cái mâm đồng đã xỉn màu ở gian ngoài. Chấn lặng lẽ bưng bát cháo loãng, anh thấy Nhài chỉ chan toàn nước thì lẳng lặng gắp mấy miếng khoai khô từ bát mình sang bát nàng. Anh không nói một lời bênh vực cũng chẳng hề trách móc nửa câu về mẻ đất hỏng.

Cái Bến vừa húp cháo vừa thật thà kể chuyện ngoài sân, giọng nó không hề có ý ác nhưng câu chữ cứa vào lòng Nhài đau nhói.

"U ạ, hôm nay chị Nhài lại làm hỏng đất. Cái con này rõ khổ, cứ như là đất gặp ma ấy u ạ, đang dẻo mà thoắt cái cứng đanh lại."

"Cạch."

Tiếng bát đặt xuống mâm nặng nề từ trong buồng vọng ra.

"Nhài. Vào đây u bảo."

Nhài lau tay vào vạt áo, cúi đầu đi vào. Trong buồng tối om, chỉ có vệt nắng mỏng lọt qua khe liếp chiếu thẳng vào cái chõng tre kê sát vách. Phía đầu chõng, chỗ tay phải bà Tạ có thể với tới được là một ống sành đựng trầu, một con dao nhỏ cùn và mấy mảnh gốm vỡ mà bà hay dùng để cạo vảy chân. Bà Tạ vẫn nằm đó, đôi mắt sâu hoắm nhìn xoáy vào nàng.

"Hai hôm liền. Chả lẽ u lại không biết con đang tính gì. Con dâu nhà đò về đây chưa biết làm gốm u không trách. Nhưng hai hôm liền bỏ mẻ đất đang nhào giữa chừng để khô quánh lại thì u chưa thấy bao giờ. Tay đang nhào, tâm con để ở đâu?"

Nhài bóp chặt gấu áo, giọng lí nhí: "Con... con sơ ý quá lửa, đứng nhìn cái lò nứt nên quên tay."

Bà Tạ hỏi dồn, giọng khàn nhưng sắc: "Đất bỏ dở giữa buổi thì mặt nó đóng váng ra sao? Con sờ tay vào là biết ngay đất chết hay phải lấy thanh tre cắt đôi khối đất ra mới biết?"

Nhài lúng túng đáp: "Thưa u, con sờ tay thấy cứng thì biết là đất hỏng ạ."

Bà Tạ lại bồi thêm một câu: "Thế tay đang nhào nửa chừng mà rời ra, cái mẻ ấy hỏng từ chỗ nào trước? Hỏng từ lõi hỏng ra hay hỏng từ mặt ngoài hỏng vào?"

Nhài ngập ngừng hồi lâu rồi trả lời đại: "Con nghĩ là hỏng từ trong lõi hỏng ra ạ."

Bà Tạ không nói gì, bà nhìn Nhài lâu hơn bình thường. Ánh mắt ấy khiến Nhài lạnh sống lưng vì nàng biết mình đã trả lời trượt câu hỏi này. Bà Tạ cười nhạt, một tiếng cười khan.

"Đừng dối u. Cái lò nhà này nứt ở bầu thứ hai, khói nó thoát ra không đúng lỗ nên nung tốn củi chứ đất ở sân thì liên quan gì? Con giấu việc gì u không hỏi, nhưng nhà này không có gạo để con phá đất thêm lần thứ ba đâu chứ lị. Rõ khổ, cơ nghiệp nhà họ Tạ mà vào tay con thì có mà tàn đời."

Bà quay mặt vào vách, hơi thở nặng nề.

"Từ chiều, thằng Chấn với cái Bến làm đất. Con xuống bếp nhóm lò, thổi cơm. Không có việc thì ra bến mà quét tước."

Nhài đứng im, lòng trĩu nặng. Thế là nàng bị đuổi khỏi đống đất, bị tước đi cái quyền làm thợ để trở thành kẻ ăn người ở. Đó là cái giá lớn nhất mà nàng phải trả cho luống cải và luống đỗ vừa gieo.

Nhài định quay ra thì tiếng gõ vách "cộc, cộc, cộc" vang lên.

"U dặn gì nữa ạ?"

Bà Tạ không quay lại, giọng thều thào nhưng dứt khoát:

"Tro."

Nhài ngẩn người: "Dạ? Tro là tro gì hả u?"

Bà Tạ im lặng. Nhài đứng đợi thêm một lúc, nhưng người đàn bà trên chõng tre không nói thêm lời nào nữa. Chữ "tro" ấy rơi tõm vào không gian, đơn độc và bí ẩn.

Chiều tối, Nhài ra bãi đất sau lò. Nàng lấy nắm hạt giống cải vừa mang từ vườn ra, cẩn thận vùi xuống một góc đất khô cằn.

"Chị lấy đâu ra thế?"

Chấn đứng sau lưng nàng từ lúc nào. Nhài giật mình, lấp liếm: "Hôm kia con Bến dắt em ra bến Vại, em thấy người ta đánh rơi vài hạt ở sàn ghe, em nhặt về định gieo thử xem đất bãi nhà mình có lên được không."

Chấn nhìn nắm đất vừa được lấp, rồi nhìn vợ. Anh biết làng Sành Hạ này đất chỉ có sét với cát, trồng cây gì cũng héo quắt. Anh lẳng lặng cúi xuống, dùng bàn tay to thô kệch vốc một ít mùn rác khô phủ lên trên chỗ Nhài vừa gieo.

"Đằng ấy đừng để u biết chị mang hạt lạ về." Chấn nói khẽ, rồi quay lưng đi về phía lò bầu.

Đêm ấy, Nhài ngồi một mình dưới gốc cau. Nàng lấy một mảnh sành, vạch xuống đất những đường thẳng.

Rau muống gieo hôm mười tám, phải hai mươi ngày mới hái được. Tính ra là mồng Tám tháng Ba. Phiên chợ mồng Ba tháng Ba. Còn mười ba ngày.

Con số hiện ra trên nền đất trơ trọi. Rau sẽ không kịp lớn để bán lấy gạo trả nợ. Cái vườn bí ẩn kia dù có rau tốt đến mấy cũng không thắng được quy luật của thời gian thật. Nhà họ Tạ vẫn sẽ mất cái bàn xoay, vẫn sẽ lâm vào đường cùng trước khi lứa rau đầu tiên kịp hái.

Nhài nhìn về phía cái lò bầu nứt toác phía sau nhà. Ánh lửa từ những mẻ hàng mộc của nhà hàng xóm phản chiếu lên vách lò nhà nàng, để lộ ra đường nứt dài chạy dọc bầu lò thứ hai.

"Tro."

Nàng thầm nhắc lại lời bà Tạ. Tro bếp thì nhà nào chẳng có, nhưng tại sao bà lại nói ra vào lúc này? Nhài đưa ngón tay chạm vào vết nứt trên vách đất nguội ngắt của cái lò.

Nàng chợt nhận ra mình không còn đường lùi. Hai mẻ đất hỏng đã đẩy nàng vào thế bị nghi kỵ, và sinh kế của bốn miệng ăn chỉ còn trông chờ vào một phép màu nào đó từ chữ "tro" và mảnh vườn chín luống đang lặng lẽ lớn lên từng ngày.

Trời đêm đứng gió, chỉ có tiếng con ngòi chảy róc rách ngăn cách hai làng Sành.

Nhài xóa sạch những con số trên mặt đất, đứng dậy phủi tay.

Trong bếp còn một đống tro nguội từ bữa cơm chiều. Nhài ngồi xuống, vốc một nắm, bóp thử.

Tro mịn, xám, dính tay.

Nàng đổ nắm tro trở lại, rửa tay, rồi vào buồng nằm xuống cạnh cái Bến.