Chương 2: Mười hai vạch khắc trên be ghe cũ

Thuộc tiểu thuyết Chợ Nổi Vàm Cụt, Nơi Nước Ngọt Là Tiền

Tác giả: · Thể loại: Mạt Thế · Đăng ngày · 1955 từ · khoảng 10 phút đọc

Ngày thứ tám mươi ba, mặt trời chưa lên khỏi bãi sú, cái nắng đã bắt đầu rát mặt.

Sáu Đợi thức giấc khi sương muối còn đậu trắng trên mui lá. Hắn ngồi dậy, xương khớp kêu răng rắc. Việc đầu tiên là vớ lấy cái gáo dừa mẻ, cúi người tát sạch mớ nước đọng lỏng chỏng dưới khoang ghe sau một đêm rò rỉ. Hắn quẹt diêm nhóm bếp lò đất, khói than đượm mùi mặn của củi ngâm nước quẩn quanh trong không gian hẹp. Bữa sáng là nửa bát cơm nguội trộn với mắm sống, nuốt đến đâu biết đến đó. Ánh sáng le lói rọi qua lỗ thủng trên mui lá bằng bàn tay, chỗ đó đêm qua dột làm ướt sũng một góc chiếu. Hắn lầm lũi vục một gáo nước dưới sông, hất mạnh lên sàn ghe. Tiếng nước chạm vào lớp gỗ mặn chát nghe khô khốc, bốc lên mùi nồng nồng của sình bãi. Nước sông mùa này đục ngầu, mặn tới mức chỉ cần nắng lên một lúc là muối đã kết thành vệt trắng trên kẽ ván. Hắn lấy khăn rằn lau qua mặt, vị mặn xộc thẳng vào mũi, rát buốt.

Hắn nhìn xuống chân mình, chỗ một mảnh ván mỏng vướng vào mạn ghe từ lúc rạng đông. Mảnh gỗ này hắn vớt được lúc đi qua bãi xác ghe cũ ở ngã ba sông chiều qua. Nó dài chừng hai gang tay, rộng bằng bàn tay người lớn, thớ gỗ đã mục ruỗng đến mức chỉ cần bóp nhẹ là mủn ra như bã mía. Hắn nhấc nó lên, đặt vào lòng khoang một cách cẩn thận, rồi đóng nắp gỗ lại, nghe tiếng "cộp" khô khốc. Hắn lôi từ trong túi áo ra chiếc đồng hồ cơ cũ kỹ của cha để lại, nhìn kim giây nhích từng nhịp. Một phút. Hai phút. Đúng mười phút trôi qua, hắn mới cho phép mình mở nắp kiểm tra.

Hắn ngồi bệt xuống sàn, nhìn ra con rạch. Nước lớn, dòng phù sa đỏ quạch lặng lờ trôi, che khuất những gốc cây chết đứng dưới đáy. Hắn không nhìn lại cái khoang. Hắn biết, nếu là đồ tự nhặt, không qua tay mua bán, thì sáng mai mảnh gỗ vẫn sẽ nằm trơ ra đó. Cái khoang không ăn đồ nhặt, nó chỉ chấp nhận những cuộc giao dịch.

Bà Hai Lành từ chiếc ghe bên cạnh bước sang. Bà chống cây sào tre dài, chân bước trên mép be ghe nhỏ hẹp. Bà đang cầm xấp lá chuối khô, vừa tước lá vừa nói, mắt không nhìn hắn mà nhìn ra phía bãi sú xa xăm.

"Chìm thêm rồi."

Sáu Đợi khựng tay. Hắn bước lại gần mũi, cúi rạp người xuống để nhìn dãy vạch khắc trên be ghe. Những dấu gạch ngang này là thứ ông nội hắn đã bắt đầu khắc bằng mũi dao bầu từ hồi nước mặn đợt đầu tràn về để đo tải trọng. Hắn dùng mũi dao bầu cũ rích để khắc vạch mới nếu cần, mỗi vạch sâu chừng hai li, dài bằng lóng tay, cách nhau đúng một phân, đen sạm và chai sần vì ngấm nước mặn lâu ngày. Cái vạch đầu tiên nằm tít trên cao, khắc từ đời ông nội hắn hồi ghe còn mới tinh khôi, giờ đã bạc phếch. Vạch trên cùng và vạch dưới cùng cách nhau tròn hai gang tay, đánh dấu cả một đời nổi nênh của gia đình hắn.

Nước dập dềnh khiến mắt hắn hoa lên. Hắn không nhìn bằng mắt nữa, mà đưa bàn tay thô ráp xuống, dùng đầu ngón tay miết mạnh lên mặt gỗ để cảm nhận từng khía cắt. Hắn đếm đi đếm lại ba lượt, lần nào cũng dừng đúng ở vị trí đó.

"Mười một... không phải."

Hắn ngồi thấp hẳn xuống, một tay bám chặt be ghe, tay kia rà sát mặt nước đỏ quạch để bấm từng khía gỗ. Một, hai, ba... mười hai. Còn mười hai vạch trên mặt nước. Cái thứ mười ba đã chìm từ đêm ngày thứ tám mươi mốt, cái đêm cuộn dây đồng hiện ra trong khoang. Ghe ngồi xuống thêm một phân từ bữa đó. Tới sáng nay bà Hai mới nhìn ra. Lồng ngực hắn thắt lại, đau âm ỉ như vết cụt ở ngón tay mỗi lúc trời trở gió.

Bà Hai Lành vẫn lạt lá chuối, giọng phẳng lặng:

"Ba đời nhà bây, ai cũng mất ghe theo kiểu này. Nước mặn ăn mòn chất gỗ, cũng ăn mòn mệnh thương hồ."

Bà nói xong thì quay về ghe mình, bắt đầu bày những mẹt khô cá lóc ra cây bẹo. Tiếng nắng bắt đầu nhảy nhót trên mui lá. Sáu Đợi cầm con dao bầu, lầm lũi cạo mớ vảy muối đóng trên vạch khắc thứ mười hai như thể làm vậy thì chiếc ghe sẽ không chìm thêm.

Đến trưa, tiếng máy nổ xình xịch từ hướng rạch lớn vọng lại. Một chiếc ghe máy chạy nhanh, xé nước lao tới. Thằng Chín Ròm đứng ở mũi ghe, một tay giữ sào, một tay cầm cái loa sắt tây rỉ sét. Nó chạy lướt qua để đưa tin:

"Mười Chấn nâng giá nước! Ba mươi hai lít đổi một can hai mươi!"

Chợ nổi Vàm Cụt đang xôn xao bỗng lặng đi. Quanh chỗ Sáu Đợi đậu, bốn chiếc ghe khác đang cặp mạn vào nhau. Trên cây bẹo ghe bà Hai, mấy con khô lóc cong cớn dưới nắng. Ghe bên kia treo vài nải chuối xiêm chín rụng, chủ ghe là một lão già đang nằm ngủ trưa dưới mui, chiếc nón lá úp trên mặt. Một chiếc ghe hàng xén vừa trờ tới, tiếng rao "Ai dầu cù là, kim chỉ không" bị cắt ngang bởi tiếng loa của thằng Chín.

"Mả cha nó, giá đó thì uống nước sình cho rồi!" Lão chủ ghe khô bật dậy, chửi một câu gọn lỏn rồi nhổ toẹt bãi nước miếng xuống dòng phù sa.

Cạnh đó, một bà hàng bông không nói không rằng, tay vẫn thoăn thoắt nhặt sâu cho mấy bó rau muống héo, mặt lầm lì như hóa đá. Một gã thanh niên ở ghe đối diện thì lẩm bẩm: "Ba mươi hai đổi hai mươi... vậy là một lít rưỡi chưa đổi được một lít... chết thiệt rồi."

Cách đó không xa, hai chiếc ghe đang thực hiện một cuộc đổi chác trọn vẹn. "Năm nải chuối này lấy hai lít, chịu không?" "Bớt giỡn cha, ba nải một lít, không thì thôi." "Ba nải rưỡi đi, chuối này chín cây." "Ba nải. Chốt không?" "Rồi, lấy đi." Sáu Đợi im lặng nghe, không xen vào nửa lời.

Hắn bước lại chỗ cái khoang, mở nắp ra. Cái nắp gỗ ken chai nặng trịch, mỗi lần nhấc lên là bản lề sắt rỉ sét lại rên lên "ken két" nhức tai. Chỗ tay cầm đã mòn nhẵn thín, bóng loáng mồ hôi của bao nhiêu đời người. Bên trong tối om như hũ nút, hắn phải cầm chiếc đèn pin nhỏ, bật lên soi mới thấy rõ đáy. Mảnh gỗ mục dính ốc vẫn nằm nguyên đó. Đúng như dự tính, cái khoang không chấp nhận thứ vô chủ. Hắn nhấc mảnh gỗ ném thẳng xuống sông. Tiếng "tõm" nhỏ nhoi biến mất giữa tiếng chửi bới phía xa.

Hắn lấy cái can nhựa rỗng, đặt vào giữa lòng khoang. Hắn muốn thử thêm lần nữa, cầu mong cái khoang đưa nước ra, bất kể giá nào. Hắn đóng nắp lại, nhưng nắp gỗ lần này không khít. Nó cứ kênh lên một đoạn dù hắn dùng hết sức bình sinh để ấn xuống. Cái khoang như một khối gỗ đặc, từ chối món đồ không mang giá trị giao dịch. Khoang không nhận can rỗng. Khoang cũng không cho nước. Hắn xách cái can rỗng ra, quăng mạnh vào góc buồng ghe. Trong lúc chờ đợi cái khoang phản ứng, hắn ngồi lại phía lái, dùng đoạn dây thép gai uốn lại cái móc câu. Hắn chờ đúng ba mươi phút, mở ra lần nữa vẫn chỉ thấy cái can nhựa méo mó nằm trơ trọi. Hắn nhấc can lên, chỉ cần cảm nhận sức nặng bằng đầu ngón tay là biết nó rỗng tuếch, chẳng cần nhìn vào trong. Ba đời làm nghề thương hồ, tay hắn như cái cân, nhấc bao gạo bao muối là biết ngay thiếu đủ mấy lạng.

Phía xa, một chiếc ghe đuôi tôm nổ máy giòn giã đi về hướng cù lao Bảy Mẫu. Sáu Đợi gọi giật lại, xách ra hai can nhựa loại mười lít. Hắn dùng dây chuối buộc chặt hai cái can vào mạn ghe người ta. Lần trước hắn gửi về bốn can đầy, lần này chỉ có hai can mà nước trong đó cũng chỉ vơi một nửa. "Gửi cho nhà tui, nói là nước bữa nay hiếm." Sáu Đợi dặn ngắn gọn. Gã lái ghe nhìn hai cái can, hất hàm: "Con Thắm nhà anh sáng nay ra bến đợi nước đó, mặt nó lấm lem bùn đất." Sáu Đợi không đáp, chỉ xua tay cho ghe đi.

Sáu Đợi muốn lau dọn lại buồng ghe nhưng mặn lại làm phiền hắn. Mối hàn thiếc trên cái thùng thiếc đựng gạo bị nước lợ ăn mòn, rỉ ra một thứ nước vàng khè bám vào đáy thùng. Hắn phải lấy giẻ khô chùi thật chậm, thật kỹ mới dám đổ gạo vào, khiến việc chuẩn bị đi đêm bị chậm mất cả buổi.

Đầu buổi chiều, cô Bảy Thẹo chèo ghe ngang qua. Cô mới đi chữa bịnh cho một nhà dưới cuối chợ, lấy công hai lít nước ngọt còn đựng trong cái chai thủy tinh đục. Cô móc sào vào be ghe Sáu Đợi để giữ thăng bằng rồi bước hẳn lên sàn. Vết thẹo trên má cô giật nhẹ dưới nắng.

"Đổi đồ mấy hôm nay, tui thấy hết." Cô Bảy lên tiếng, giọng trầm. "Cuộn dây đồng đó, lấy đâu ra?"

Sáu Đợi không ngước lên, vẫn lầm lũi cạo lớp muối trắng bám trên thớ gỗ.

"Đổi được ở chợ."

"Gạt tui sao?" Cô Bảy nhìn đăm đăm vào cái nắp khoang dưới chân hắn. "Tui không sợ cái khoang này. Tui sợ cái giá của nó. Nhìn be ghe đi. Đếm vạch có nhanh bằng tui không? Đổi được đồ lạ, đồ sang, nhưng có thấy mình đang chìm không?"

Sáu Đợi ngừng tay dao. Hắn không trả lời. Tiếng nước vỗ vào mạn ghe nghe dồn dập hơn. Hắn nhìn cuộn dây đồng giấu dưới mui. Món hàng ấy đắt tới mức không ai ở chợ Vàm Cụt này dám mua. Nó nằm đó như cục than hồng, còn chiếc ghe thì cứ mỗi đêm lại ngồi xuống sâu hơn.

Mười hai vạch.

Sáu Đợi lau sạch lưỡi dao bầu rồi giắt vào sau thắt lưng. Hắn bước ra sau lái, cầm cây sào tre, đẩy mạnh một nhát. Chiếc ghe từ từ rời bến, hướng về phía màn sương mặn đang phủ lên mặt sông. Hắn phải đi. Ở lại đây thêm một đêm mà không có giao dịch nào, chiếc ghe vẫn sẽ ngồi đó.

Hắn nhìn xuống bàn tay. Đốt ngón tay cụt trắng bệch vì ngâm nước muối.

Chiếc ghe lướt đi, vạch khắc thứ mười hai lấp lửng ngang mặt nước. Sáu Đợi dùng bàn chân đẩy mạnh mái chèo, mặc cho những thớ gỗ cũ kỹ rên rỉ dưới sức nặng của con nước mặn.