Chương 3: Hai mặt kính đồng hồ

Thuộc tiểu thuyết Đế Chế Bắt Đầu Từ Hoang Đảo

Tác giả: · Thể loại: Khoa Huyễn · Đăng ngày · 2696 từ · khoảng 13 phút đọc

Ngày thứ hai. Năm giờ năm mươi, Nam đã ngồi ở rìa bãi.

Bùi Văn Chính tới sau, tay cầm hai que gỗ và cái la bàn đặt trong lòng bàn tay chứ không để trong túi.

"Tôi để riêng rồi đấy," ông nói. "Cả đêm."

"Cảm ơn bác."

Họ cắm que xuống cát. Nam đo khoảng cách hai que, chỉnh cho thẳng hàng đông tây theo kim la bàn, rồi ngồi xuống chờ.

Trời sáng dần từ mép biển. Đầu tiên là màu xám, rồi màu chì, rồi một vệt cam mỏng nằm ngang. Chim bắt đầu kêu trong rừng phía sau lưng.

Mặt trời lên.

Nó lên chếch sang trái so với đường thẳng hai que gỗ. Rõ ràng. Không phải sai số của mắt.

Chính nheo mắt. "Lệch."

"Vâng."

"Lệch nhiều."

"Hai mươi độ. Bằng đúng cái tôi đo chiều qua." Nam nhặt que lên. "Nếu la bàn sai thì bóng phải đúng. Nếu bóng sai thì la bàn phải đúng. Đây thì cả hai cùng nói một điều, và điều đó không khớp với lịch."

"Nghĩa là sao ạ?"

"Nghĩa là tôi đo thiếu. Tôi cần biết ngày, biết giờ chuẩn, và biết vĩ độ. Tôi mới có giờ trên đồng hồ thôi."

Chính gãi cằm. "Tôi đi biển hai mươi năm, kỹ sư ạ."

"Vâng."

"Chưa bao giờ tôi thấy mặt trời mọc lệch hai mươi độ mà mình vẫn còn sống."

Nam phủi cát khỏi tay. "Bác đừng nói với ai vội."

"Sao thế?"

"Vì tôi chưa chắc, và vì hôm nay ai cũng cần một cái nồi hơn là một câu hỏi."

*

Sáu giờ, họ đi.

Đội bốn người, đúng như Trân duyệt: Nam, Đỗ Kim Mai, Khang, và một anh thuỷ thủ trẻ tên Tuấn. Vy tự nhét mình vào thành người thứ năm và không ai đuổi cô về.

Họ đi ngược lên theo vạt cỏ, xuyên qua dải rừng thấp, rồi men theo chân sườn núi.

Trước khi đi, Vy kéo anh trai ra mép nước phía nam.

Cô đã tìm thấy nó từ chiều hôm trước và giấu dưới một tảng đá: một con vật dài bằng cẳng tay, đã chết, thân hình thoi phủ vảy ánh xanh. Nhìn qua thì là cá. Nhìn kỹ thì đôi vây ngực có khớp, gập lại được như một cánh tay ngắn, và ở gốc mỗi vây có ba cái vuốt nhỏ màu sừng.

"Cá gì đây?" Nam hỏi.

"Không phải cá." Vy lật con vật bằng que. "Cá không có vuốt. Bò sát thì không có mang. Con này có cả hai."

"Nghĩa là sao?"

"Nghĩa là em không xếp được nó vào đâu cả." Cô ngồi im nhìn nó một lúc. "Anh, em nói cái này anh đừng cười. Em thuộc nằm lòng cây phát sinh của động vật có xương sống. Con này không có chỗ trên cái cây đó."

"Có thể là loài chưa ai tả."

"Có thể." Vy đứng dậy, phủi tay. "Loài chưa ai tả thì vẫn phải giống họ hàng của nó. Con này không giống ai hết."

Cô chôn nó xuống cát, đánh dấu bằng ba cái vỏ sò xếp chồng, và trên đường ra rừng cô ngoái lại chỗ ấy hai lần.

*

Cây ở đây lá cứng và dày, mép có răng cưa. Vy bẻ một cành, xoay xoay trước mũi, rồi thả xuống.

"Không quen," cô nói.

"Không quen là sao?" Khang hỏi.

"Là em chưa gặp bao giờ. Lá dày kiểu chịu mặn, gân song song, nhưng cụm hoa lại mọc kiểu khác. Em học sáu năm về thực vật đấy."

Khang im.

Mai đi trước, cách mọi người mười bước, tay cầm một cây gậy tre nhặt được. Cô không nói câu nào suốt bốn mươi phút.

Rồi cô giơ tay lên.

Cả nhóm dừng.

"Nước," Mai nói.

Nam nghiêng đầu. Có tiếng nước. Rất nhỏ, đều, vọng ra từ giữa hai khối đá.

Họ men theo. Sau một khe hẹp đầy dương xỉ là một dòng suối rộng bằng hai sải tay, chảy từ trên vách xuống, đọng thành vũng rồi men theo đá mà đi tiếp về phía nam.

Tuấn lao tới trước tiên. Anh ta vục cả mặt xuống.

"Ngọt!" Tuấn ngẩng lên, nước chảy ròng ròng xuống cằm. "Ngọt hẳn nhé! Không lợ tí nào!"

Vy reo lên. Khang ngồi thụp xuống bên mép nước và cười một mình.

Nam không uống ngay. Anh đi ngược dòng chừng ba chục bước, nhìn lên vách đá, tìm chỗ nước ra, và nhìn xem trên đó có xác động vật hay phân chim đọng lại không.

Không có. Nước ra từ một khe nứt trong đá, sạch.

Anh mới uống.

Nước lạnh, hơi có vị khoáng.

"Từ giờ chỗ này là nước ăn," anh nói. "Không ai tắm ở đây. Không ai giặt ở đây. Tắm giặt xuống dưới kia, cách một trăm bước."

"Ai bảo anh được đặt luật?" Khang hỏi, nhưng không có gân trong giọng.

"Không ai cả. Cậu cứ tắm ở đây đi, rồi hai tuần nữa cả trại đi ngoài ra máu, và lúc đó cậu tự giải thích."

Khang đứng lên và lùi ra xa mép nước ba bước.

*

Đất sét nằm ở khúc dưới, chỗ dòng suối uốn cong và chảy chậm lại.

Nam nhận ra nó từ xa vì màu. Một dải xám xanh, ướt, mịn, lộ ra dưới lớp lá mục ở bờ trong khúc cua.

Anh quỳ xuống, moi một nắm, và bóp trong tay.

"Đây rồi."

"Chắc không?" Vy hỏi.

"Thử."

Anh vê nắm đất thành một sợi dài bằng ngón tay, rồi từ từ uốn nó thành vòng quanh ngón trỏ.

Sợi đất cong lại. Không đứt. Không nứt ở mặt ngoài.

"Sét tốt," Nam nói. "Vê được sợi, uốn được vòng, không gãy — nghĩa là đủ dẻo để tạo hình. Nếu nó gãy vụn thì là đất pha cát, không nặn được nồi."

"Thế cái này nung phát ra nồi luôn à?" Tuấn hỏi.

"Không. Sét nguyên chất nung là nứt hết. Phải trộn thêm cát mịn hoặc bột vỏ sò nghiền, cỡ một phần ba, cho nó có chỗ nở ra khi nóng." Anh gạt lớp lá mục sang bên và moi tiếp. "Chúng ta có cát. Cát thì thừa."

Họ trải hai cái áo ra làm bọc. Mỗi bọc chừng hai mươi cân. Khang và Tuấn khiêng một bọc, Nam và Mai khiêng bọc còn lại. Vy đi trước dọn đường.

Đi được nửa quãng thì Mai dừng.

Cô đặt bọc đất xuống, ngồi xổm, và nhìn vào một vũng bùn cạnh gốc cây.

Trong bùn có một dấu chân.

Ba ngón. Dài chừng hai gang tay. Mỗi ngón kết thúc bằng một vệt nhọn hằn sâu hơn phần còn lại.

Nam ngồi xuống cạnh cô. Anh không chạm vào.

"Chim?" Vy hỏi.

"Chim gì nặng thế." Mai đưa tay vào vệt lõm, đo bằng ngón. "Bùn lún ba phân. Con này nặng hơn tôi."

"Móng." Nam chỉ vào ba vệt nhọn. "Chim ăn hạt không có móng kiểu này."

Không ai nói gì thêm.

Mai đứng dậy, xốc bọc đất lên vai, và từ đó cô đi cuối hàng thay vì đi đầu.

*

Về tới trại lúc gần mười giờ.

Không có lửa.

Sáu người đã thay nhau khoan gỗ suốt từ sáng. Lòng bàn tay ai cũng phồng. Có khói mỏng bốc lên vài lần, rồi tắt.

"Gỗ ẩm," Chính nói. "Cả đảo này ẩm."

Nam đặt bọc đất sét xuống, ngồi bệt, và tháo đồng hồ ra khỏi cổ tay.

Anh lật mặt sau. Mặt kính là loại vòm, lồi, đường kính ba phân rưỡi.

"Bác Chính, đồng hồ bác đâu?"

"Đây." Chính đưa. Một cái đồng hồ Nga cũ, mặt kính cũng vòm, dày hơn.

Se-ra tới, ngồi xuống bên cạnh, tay chống cằm. "Anh làm gì?"

"Thấu kính."

"Kính đồng hồ mỏng. Không hội tụ được. Curvature không đủ."

"Một cái thì không. Hai cái úp vào nhau, đổ nước ở giữa thì được." Nam bắt đầu cạy mặt kính ra bằng mũi dao. "Nước có chiết suất một phẩy ba ba. Hai mặt vòm úp vào nhau tạo thành khối nước hai mặt lồi. Đấy là một cái thấu kính hội tụ hoàn chỉnh."

Se-ra ngồi thẳng lên. "Tiêu cự bao nhiêu?"

"Không biết. Đo xong mới biết."

"Vậy thì làm đi."

Hai mặt kính rời ra. Nam rửa sạch bằng nước hố, lau bằng vạt áo khô nhất anh tìm được.

Vấn đề là dán mép.

Anh thử nhựa cây — nhựa quá lỏng, chảy tuột. Anh thử sáp tai. Không đủ. Vy chạy đi chặt một đoạn dây leo mà cô để ý từ hôm qua, thứ dây khi bẻ thì rỉ ra mủ trắng đặc.

Mủ chảy ra, gặp không khí thì đông lại thành một khối dẻo, dính, không tan trong nước. Nam miết thử giữa hai ngón. Nó co giãn được, và khi anh hơ tay lên mặt cát nóng rồi miết lại, nó mềm ra.

"Cái này gọi là gì?" anh hỏi.

"Chưa gọi là gì cả. Em vừa tìm ra sáng nay." Vy nhún vai. "Sáp đằng đi. Dây leo tiết sáp."

"Sáp đằng." Nam nhắc lại, và tên đó ở lại.

Anh viền mủ quanh mép hai mặt kính, ép chúng úp vào nhau, chừa một khe nhỏ, bơm nước vào bằng cọng cỏ rỗng, rồi bịt nốt khe lại.

Khối thấu kính nằm gọn trong lòng bàn tay. Nặng chừng bằng quả trứng.

*

Bùi nhùi mất thêm bốn mươi phút.

Nam bác bỏ lá khô — lá cháy nhanh nhưng không giữ lửa. Anh cho đi tìm ba thứ: xơ vỏ cây khô đập tơi, bột gỗ mục cạo từ ruột một khúc cây đổ, và phân chim khô nhặt trên gờ đá.

Ba thứ trộn lại, vò cho tơi, đặt thành một tổ nhỏ bằng nắm tay trên tấm vỏ cây.

Mọi người bu quanh. Trân đứng ở vòng ngoài, khoanh tay. Lộc đứng cạnh Trân.

Nam nâng thấu kính lên, hướng vào mặt trời, và bắt đầu hạ dần xuống.

Vệt sáng trên tổ bùi nhùi thu nhỏ lại. Từ bằng đồng xu thành bằng hạt đậu, rồi thành một chấm.

Anh giữ tay.

Một giây. Ba giây. Mười giây.

Chấm sáng chuyển sang màu nâu. Rồi đen. Rồi một sợi khói mỏng bò lên.

"Đừng thổi," Nam nói. "Chưa."

Sợi khói dày lên. Cái chấm đen lan ra thành một vòng tròn nhỏ đang gặm dần vào bột gỗ.

"Bây giờ."

Vy cúi xuống, chụm môi, thổi rất nhẹ, từng hơi ngắn.

Vòng tròn đỏ lên. Lan rộng. Khói đặc lại, đổi từ trắng sang xám.

Cả tổ bùi nhùi bùng lên.

Nam đặt nó vào giữa đống dăm gỗ đã xếp sẵn hình nón. Lửa liếm lên. Bắt vào dăm. Bắt vào cành nhỏ.

Có tiếng reo. Bà Tư chắp tay. Tuấn nhảy lên hét một tiếng rồi ôm lấy Khang.

Nam nhìn đồng hồ. Không còn mặt kính, mặt số phơi trần, kim vẫn chạy.

Mười giờ bốn mươi bảy.

*

"Bây giờ tính chuyện củi," Lộc nói.

Ông ta bước tới sát đống lửa, hai tay chắp sau lưng.

"Củi trên đảo này không vô hạn. Chúng ta đốt lửa suốt ngày đêm thì ba ngày là hết củi khô quanh trại. Sau đó phải đi xa hơn, mà đi xa hơn thì mất sức. Tôi chỉ nghĩ là chúng ta nên đốt lửa vào ban đêm thôi, cho ấm, và để dành."

"Không." Nam vẫn ngồi, tay xếp cành.

"Anh nói không dễ lắm nhỉ."

"Lửa tắt thì phải nhóm lại. Nhóm lại thì cần nắng, cần bùi nhùi khô, cần bốn mươi phút, và cần mặt trời không có mây. Đêm mưa thì chúng ta ngồi trong bóng tối tới trưa hôm sau." Nam đặt cành cuối cùng vào đúng chỗ nó phải nằm. "Lửa không phải để sưởi. Lửa là để đun nước, để nung nồi, để hun cá, để xua muỗi. Lửa tắt là mất tất cả những cái đó cùng lúc."

"Vậy củi lấy đâu ra?"

"Đi lấy. Mỗi ngày sáu người, hai giờ."

"Sáu người!"

"Sáu người." Nam đứng dậy, phủi tay. "Bác Chính, bác nhận ca đầu. Từ giờ tới nửa đêm. Sau đó anh Tuấn."

"Vâng ạ."

"Ai trực để lửa tắt thì tự đi nhóm lại. Không ai giúp."

Trân mở sổ, khắc thêm một dòng bằng đầu bút, rồi gấp lại.

"Ghi rồi," cô nói.

*

Buổi họp diễn ra lúc chạng vạng, quanh đống lửa.

Không ai gọi đó là buổi họp. Mọi người chỉ ngồi lại thành vòng, và Đặng Bảo Trân đứng lên, thế là thành họp.

"Hai việc," cô nói. "Thứ nhất, chúng ta cần biết ai giỏi cái gì. Thứ hai, chúng ta cần quyết xem ngày mai làm gì. Ai muốn nói thì giơ tay, nói một lượt, không cắt ngang."

Lộc giơ tay đầu tiên.

"Tôi chỉ nghĩ là chúng ta đang quên mất chuyện quan trọng nhất." Ông ta đứng lên, quay một vòng để nhìn hết mọi người. "Chúng ta không định sống ở đây. Chúng ta đang chờ về. Cứ cho là hai ngày, ba ngày, một tuần. Việc cần làm là làm sao để người ta nhìn thấy chúng ta."

"Cụ thể là gì ạ?" Tuấn hỏi.

"Đốt lửa hiệu trên mỏm cao. Xếp đá thành chữ trên bãi, chữ thật to, máy bay nhìn thấy được. Giữ sức. Chia đều số đồ hộp còn lại." Lộc ngừng một nhịp. "Chứ không phải đi khiêng đất về nặn nồi như người tiền sử."

Có tiếng cười. Không nhiều, nhưng có.

Nam nhìn xuống đống lửa.

"Anh Nam nói đi," Trân nói.

Anh không đứng lên.

"Đồ hộp còn bao nhiêu?"

"Bốn mươi hai hộp," Trân đáp. "Với hai thùng bánh quy ướt."

"Hai mươi chín người. Chia đều, ăn dè, là bốn ngày. Sau bốn ngày thì hết, và lúc đó chúng ta vẫn chưa có nồi, chưa có bẫy cá, chưa biết cây nào ăn được." Nam nhặt một cành nhỏ, gạt than. "Việc xếp chữ trên bãi thì tôi đồng ý. Nó rẻ. Bốn người làm một buổi là xong, và làm xong thì nó nằm đấy, không tốn thêm gì nữa."

Lộc nhướng mày. "Vậy là anh đồng ý với tôi."

"Tôi đồng ý xếp chữ. Tôi không đồng ý ngồi chờ." Nam ngẩng lên. "Nếu người ta tới cứu vào ngày thứ ba, thì mấy cái nồi tôi nung ra chẳng mất gì của ai. Nếu người ta không tới, thì bốn ngày nữa chúng ta ăn cái gì?"

Không ai trả lời.

"Đấy là câu hỏi thật," Nam nói. "Tôi hỏi thật. Ăn cái gì?"

Bà Tư lên tiếng trước. Giọng bà khàn.

"Tôi nấu bếp ba mươi năm. Không có nồi thì tôi chịu."

"Tôi cần nồi để đun sôi dụng cụ," Thuỳ Dương nói. "Và cần nước sôi để rửa vết thương. Tôi còn bốn miếng gạc."

Se-ra giơ tay, không đợi được gọi. "Tôi cần đo. Không có bình chứa thì không đo được nước bao nhiêu, không biết đủ hay thiếu. Không số thì mọi thứ chúng ta bàn ở đây là bịa."

Trân nhìn quanh vòng người một lượt.

"Ai thấy nên ưu tiên xếp chữ và giữ sức, giơ tay."

Bảy tay giơ lên. Lộc là một trong bảy.

"Ai thấy nên ưu tiên nồi, nước và thức ăn."

Nam không giơ tay. Anh không cần.

Mười chín tay giơ lên, kể cả tay Khang, và Khang giơ cao hơn tất cả những người khác.

"Ba người không giơ gì cả," Trân nói. "Ghi nhận."

Cô ngồi xuống, mở sổ, và khắc thêm một dòng.

Lộc vẫn đứng thêm một lúc nữa. Rồi ông ta cũng ngồi xuống, chậm rãi, và không nhìn ai.

Đống lửa nổ một tiếng lách tách. Một tàn than bắn ra ngoài vòng đá, rơi xuống cát đen, và tắt.

Nam nhặt nó lên bằng hai đầu ngón tay, hất trở lại vào lửa.

"Bác Chính," anh nói. "Ca của bác bắt đầu rồi đấy."