Chương 30: Hai Mươi Sáu Người

Thuộc tiểu thuyết Đế Chế Bắt Đầu Từ Hoang Đảo

Tác giả: · Thể loại: Khoa Huyễn · Đăng ngày · 2236 từ · khoảng 11 phút đọc

Ngày thứ một trăm năm mươi hai, khúc thiết mộc cuối cùng trong kho được nhấc ra khỏi chỗ ngâm. Đây chính là khúc từng thiếu tám ngày hồi tháng trước. Giờ nó đã đủ khô, đủ thẳng, sẵn sàng thành cột buồm.

Trước khi dựng, Chính đi vòng quanh khúc gỗ ba lần, gõ búa nhỏ vào từng đoạn, áp tai nghe tiếng vang. Ông tìm vết nứt ẩn bên trong, chỗ gỗ mục giấu dưới lớp vỏ còn nguyên. Không có. Ông gật đầu, ra hiệu cho Nam ghi lại: khúc gỗ đạt.

Dây chằng cũng được kiểm tra riêng, từng sợi một. Nam luồn tay dọc theo chiều dây, cảm nhận chỗ nào se lại bất thường, chỗ nào sợi gai đã bắt đầu xơ. Hai sợi bị loại, thay bằng dây mới bện tuần trước. Việc này chiếm gần một canh giờ, trước khi ai đó chạm vào cột gỗ.

Dựng nó lên mất cả một buổi sáng.

Bốn người giữ dây chằng bốn hướng. Chính đứng ở gốc cột chỉ huy. Nam cùng hai người khác đẩy từ phía sau, dùng một giàn đòn bẩy làm tạm từ ba khúc gỗ thừa. Cột nhích lên từng chút, run rẩy ở đoạn giữa mỗi khi có một cơn gió nhẹ thổi qua, rồi lại đứng yên khi bốn người giữ dây kịp siết chặt.

Giữa chừng, một dây chằng phía bắc chợt chùng xuống. Nút buộc ở gốc cọc chưa ăn hết, tuột thêm nửa gang tay. Cột nghiêng nhẹ về phía đó.

"Giữ!" Chính hét.

Người giữ dây ghì chân xuống cát, hai tay quấn thêm một vòng dây quanh cọc. Nam buông đòn bẩy, chạy tới ấn vai vào thân cột từ phía đối diện, chặn đà nghiêng lại. Cột dừng, run một nhịp, rồi đứng yên.

Chính buộc lại nút, lần này siết thêm hai vòng, thử kéo mạnh trước khi cho tiếp tục.

Đến gần trưa, cột buồm đứng thẳng. Chân cột ngập sâu vào hốc gỗ đã khoét sẵn trong khung sườn thuyền. Bốn dây chằng căng ra bốn hướng, đều tăm tắp.

Cả nhóm đứng lùi lại nhìn, không ai nói gì trong một lúc.

"Cao hơn cả cái thềm đá," một người nói, ngửa cổ nhìn lên đỉnh cột.

"Sáu mét ba," Se-ra đọc từ cuộn dây đo. "Đúng bằng tính toán."

Tin lan ra khắp trấn trong chưa đầy nửa canh giờ. Người từ khu vườn, khu bếp, cả mấy đứa trẻ đang học chữ với Cù Đễ cũng chạy ùa xuống bãi, đứng thành vòng ngoài nhìn vào. Một đứa trẻ giơ tay đo bóng cột đổ dài trên cát, so với bóng của chính mình, rồi reo lên với đứa bên cạnh rằng cột cao gấp mười mấy lần người.

Bà Tư đứng lẫn trong đám đông, tay vẫn cầm cái vá múc canh chưa kịp cất, mắt ngước theo đỉnh cột.

*

Buổi chiều, Chính leo lên kiểm tra mối nối trên cùng, nơi dây chằng buộc vào đỉnh cột.

Ông leo bằng một sợi dây có nút thang, chậm, cẩn thận, dừng lại vài lần để lấy hơi. Ở gần đỉnh, ông ngồi vắt vẻo trên một thanh ngang nhỏ vừa lắp tạm, kiểm tra từng nút buộc bằng tay, rồi hô xuống cho người bên dưới ghi lại.

Xuống tới đất, ông thở hắt ra, ngồi bệt xuống cát nghỉ một lúc trước khi nói được thành câu.

"Được," ông nói. "Nhưng tôi già rồi. Từ giờ việc này không phải việc của tôi nữa."

"Vậy của ai?" Trân hỏi.

"Của ai leo được, quen được." Chính lau mồ hôi trán. "Cột buồm này không phải dựng một lần rồi để đó. Dây chằng phải kiểm tra lại sau mỗi chuyến biển, có khi sau mỗi trận gió lớn. Buồm phải có người leo lên hạ xuống mỗi khi đổi hướng gió. Việc này cần ít nhất hai người quen trèo cao, không sợ, tay chân dẻo, làm được đều đặn — không phải làm một lần cho biết rồi thôi."

*

Trân mang sổ nhân lực ra ngay tối hôm đó, ngồi tính dưới ánh đèn dầu cá, một mình trước khi mang ra hội đồng.

Hai mươi sáu người trong trấn. Bốn người quá tuổi lao động nặng — bà Tư, hai cụ ông trong nhóm bếp, một bà cụ khác chuyên việc dệt. Một người chân còn yếu vì vết thương cũ chưa lành hẳn. Hai người bắt buộc phải trực bếp và khu bệnh mọi lúc — không được rút đi đâu quá nửa ngày. Còn lại mười tám người khoẻ mạnh. Nhưng mỗi người trong số đó đã có một việc cố định. Sáu người canh gác dưới quyền Mai. Bốn người theo Chính học nghề sắt và mộc. Ba người phụ Vy làm vườn và chế thuốc. Hai người phụ Dương ở khu bệnh. Hai người phụ bếp cùng bà Tư. Một người học chữ toàn thời gian với Cù Đễ, để sau này dạy lại người khác.

Cô cộng lại, trừ đi, cộng lại lần nữa.

Không dư ai.

*

Buổi họp hội đồng hôm sau, Trân trải sổ ra giữa vòng người, chỉ vào dòng cuối cùng cô vừa kẻ đậm.

"Cần hai người học trèo cột thường xuyên," cô nói. "Trấn không có hai người rảnh."

"Rút từ đội canh gác," Nam đề nghị. "Sáu người xuống còn bốn."

Mai lắc đầu ngay, không cần suy nghĩ lâu.

"Không."

"Vì sao không?"

"Bốn không đủ." Mai chỉ dùng đúng bốn chữ đó, rồi im, chờ người khác tự hiểu phần còn lại: đội canh vốn đã mỏng kể từ sau trận đánh, và rút thêm hai người nghĩa là những đêm còn lại chỉ có ba người gác thay vì bốn.

"Vậy rút từ nhóm học nghề của bác Chính?" Trân hỏi.

"Cũng không nên," Chính nói. "Bốn người đó học chưa xong nửa đường. Rút hai ra bây giờ thì hai người ở lại phải học gấp đôi tốc độ, dễ sai, dễ hỏng đồ."

Cả vòng người im lặng, mỗi người tự lật lại phần việc của mình trong đầu, tìm xem có chỗ nào co giãn được mà không ai tìm ra.

"Vậy chỉ còn cách hoãn một việc khác," Trân nói, "để lấy người bù sang việc trèo cột."

*

Se-ra là người đưa ra đề nghị cụ thể, sau khi nhìn lại toàn bộ danh sách việc đang chạy song song.

"Trường dạy nghề," cô nói. "Kế hoạch là mỗi người dạy hai người, một canh giờ mỗi ngày. Nếu giảm xuống còn nửa canh giờ, hai người đang học nghề phụ có thể tách nửa thời gian sang học trèo cột."

"Chậm việc dạy nghề thì chậm cả kế hoạch dài hạn," Vy nói. "Trường này để phòng khi ai đó chết đi thì nghề không mất theo."

"Tôi biết," Se-ra nói. "Tôi không nói nó không quan trọng. Tôi nói nó là việc duy nhất trong danh sách có thể co giãn mà không có ai bị thương hay bị đói vì việc co giãn đó."

Dương lên tiếng, chậm hơn cả nhóm, như thể vừa cân nhắc xong trong đầu trước khi mở lời. "Cái khác giữa việc thiếu gỗ với việc thiếu người, là gỗ thiếu thì đợi thêm vài tháng cho cây lớn, còn người thiếu thì không đợi được, vì mỗi người đang có mặt ở đây đã bận kín từ sáng tới tối, không ai rảnh chờ lớn thêm hay học thêm nghề mới trong lúc rảnh, nên bất cứ quyết định nào hôm nay cũng phải lấy từ chỗ đang có, không thể trông vào chỗ chưa tồn tại."

Không ai phản bác điều đó. Trân nhìn quanh vòng người một lượt, rồi gật đầu.

"Vậy quyết định: trường dạy nghề giảm còn nửa canh giờ mỗi ngày, trong hai tháng, tới khi có hai người đủ quen trèo cột thì trả lại giờ như cũ." Cô ghi dòng đó vào sổ. "Ai xung phong học trèo?"

Hai cánh tay giơ lên gần như cùng lúc: Khang, và một cô gái trẻ tên Nga vốn phụ bếp, người nhỏ con nhất trong cả nhóm nhưng nhanh nhẹn nhất khi leo lên các mỏm đá hái quả.

"Cháu nhẹ cân," Nga nói, như thể đó là lý do đủ thuyết phục. "Trèo cao thì nhẹ cân có lợi."

Không ai phản đối.

Lộc gấp sổ công lại, nhưng không đứng dậy ngay như mọi khi. Ông ngồi thêm một lúc, nhìn vào dòng số Trân vừa ghi.

"Tôi có một điều muốn nói, không phải để cãi quyết định vừa rồi," ông nói. "Chỉ để ghi lại cho ai đó nhớ."

"Nói đi," Trân nói.

"Hai mươi sáu người. Mỗi việc mới đều phải giật người từ việc cũ, vì không còn ai đứng ngoài." Lộc gõ ngón tay lên bìa sổ. "Cột buồm xong, tới buồm. Buồm xong, tới bánh lái. Bánh lái xong, tới lúc thuyền chạy được thật, thì lại cần người đi biển, người ở lại canh trấn nhiều hơn, người buôn bán khi cập cảng. Tôi tính sơ đã thấy thiếu, mà đó còn chưa tính lúc có việc gì bất ngờ."

"Ông đề nghị gì?" Nam hỏi.

"Tôi chưa có đề nghị." Lộc đứng dậy, cất sổ vào túi vải bên hông. "Tôi chỉ muốn con số này được ghi lại, để không ai bất ngờ khi tới lúc nó thành vấn đề thật. Người ta hay chỉ lo tính sắt, tính gỗ, tính nước. Người thì không ai tính, vì tưởng người thì lúc nào cũng có sẵn."

Ông đi khỏi, để lại một khoảng im lặng ngắn trước khi buổi họp giải tán hẳn.

*

Vy tìm hai học trò của mình ngay chiều đó, trước khi tin về giờ học bị cắt lan ra theo cách khác.

Hai đứa đang ngồi phân loại lá cây dưới giàn tre, một mớ lá xanh đậm để riêng, một mớ lá úa để riêng. Vy ngồi xuống cạnh, cầm một nắm lá lên xem, không vào chuyện ngay.

"Từ mai, giờ học buổi chiều rút còn nửa canh," cô nói. "Hai tháng thôi."

Đứa lớn hơn, tên Bối, ngừng tay. "Vì cột buồm?"

"Vì cần người tập trèo." Vy đặt nắm lá xuống. "Ta biết hai đứa đang học tới đoạn phân biệt rễ cây độc. Đoạn đó không thể học nhanh gấp đôi mà không nhầm."

"Vậy tụi con học chậm lại," Bối nói, giọng không có gì phàn nàn trong đó. "Học chậm còn hơn nhầm."

Đứa nhỏ hơn không nói gì, chỉ gom mớ lá úa lại thành đống gọn hơn, như thể để chứng minh mình vẫn đang chú tâm việc trước mắt.

Vy đứng dậy, phủi cát trên ống quần, không nói thêm gì về chuyện đó nữa. Cô biết rút giờ học không chỉ chậm một kế hoạch trên giấy. Nó chậm luôn cái ngày hai đứa trẻ này đủ vững để tự mình đứng lớp, thay cô, nếu có chuyện gì xảy đến với cô trước đó.

*

Nam ở lại một mình sau khi mọi người giải tán, đứng nhìn cột buồm cao sừng sững giữa ánh chiều, bốn dây chằng vẫn còn hơi rung nhẹ mỗi khi có gió.

Đây không phải lần đầu tiên trấn phải chọn bỏ bớt một việc để làm việc khác. Hồi tháng đầu, họ từng bỏ việc dựng thêm lán để tập trung vào lò gốm. Sau đó là bỏ việc mở rộng vườn, để dồn sức xây tường vữa trước bão. Nhưng những lần đó đều là chọn giữa hai việc có thể làm lại sau, không mất gì vĩnh viễn.

Lần này khác một chút. Hai mươi sáu người là một con số cố định, ít nhất là cho tới khi có thêm ai gia nhập từ bên ngoài. Mỗi việc mới thêm vào đều phải rút người từ một việc cũ. Cột buồm, rồi buồm, rồi bánh lái. Rồi sau này, khi thuyền thật sự ra khơi và bắt đầu buôn bán, sẽ còn bao nhiêu việc nữa. Không còn ai đứng ngoài để rút thêm.

Anh không nói điều đó ra với ai tối nay. Nhưng anh ghi nhớ nó, như một con số cần theo dõi cùng với số cân sắt, số lít nước, số ngày công — một giới hạn không nằm ở kỹ thuật, không nằm ở vật liệu, mà nằm ở chính số người đang sống trên hòn đảo này.

Anh đặt tay lên thân cột buồm, cảm nhận độ rung nhẹ truyền qua gỗ từ gió chiều. Rồi anh quay xuống bãi.

Khang và Nga đang đứng tập buộc nút thang đầu tiên, dưới sự chỉ dẫn của Chính. Nga làm hỏng nút ba lần liền, sợi dây cứ tuột ra khỏi tay ngay khi vừa siết.

"Không phải siết mạnh," Chính nói, cầm tay cô chỉnh lại từng vòng. "Là siết đúng chỗ."

Lần thứ tư, nút giữ chặt. Nga kéo thử, dây không nhúc nhích, cười một tiếng ngắn rồi quay sang làm tiếp nút kế.

Khang đứng cạnh, im lặng quan sát cách bạn mình sửa lỗi, tự tay làm lại nút của chính mình trước khi Chính kịp lên tiếng. Cả hai chuẩn bị cho lần leo thử của riêng họ vào sáng mai.