Chương 75: Làng thợ tự nuôi được chính nó

Thuộc tiểu thuyết Đế Chế Bắt Đầu Từ Hoang Đảo

Tác giả: · Thể loại: Khoa Huyễn · Đăng ngày · 2255 từ · khoảng 11 phút đọc

Gành Sú buổi sáng rộn ràng hơn hẳn so với những ngày đầu chỉ có vài lán tạm và một bãi đất be bờ dở dang. Tiếng chày giã sợi gai vang đều từ khu xưởng mới, xen lẫn tiếng cưa gỗ và tiếng người gọi nhau ngoài ruộng.

Hai chòi canh Mai và Chính dựng từ đợt phòng thủ vẫn còn nguyên. Nhưng giờ chúng không còn là thứ duy nhất đứng vững giữa doi đất ngập mặn. Bên cạnh khu lán ở đã có thêm một dãy nhà xưởng lợp lá dừa, một khu ruộng mới phát quang, và một bến nhỏ đủ cho thuyền nhỏ cập vào không cần đợi nước lớn. Gần bốn chục người giờ sống và làm việc thường xuyên ở đây — nhiều hơn cả dân số Hoả Cù khi mới đặt chân lên đảo năm nào.

A Nhíp đứng giữa một khoảnh đất mới phát. Tay cậu cầm nắm hạt giống. Cậu chỉ dẫn hai người thợ đại lục cách gieo theo hàng, để dễ chăm sóc sau này.

"Đất này còn cằn." Cậu nói. "Nhưng cứ theo cách này, vụ đầu vẫn lên được."

Ông Cẩn, người thợ lớn tuổi nhất trong đợt mười bốn người đại lục, đứng gần đó gật gù, tay vẫn không ngừng cuốc đất.

"Cách này tôi từng làm ở quê." Ông nói. "Chỉ khác giống cây."

Hơn hai tháng kể từ ngày lên bến Hoả Cù, ông Cẩn đã quen dần với nhịp việc mới. Đất Gành Sú không giống đất quê ông, nhưng cách làm thì không khác mấy — cuốc, gieo, chờ, chăm. Ông ít nói, chỉ làm, đúng như những ngày còn ở quê nhà trước khi phải rời đi tìm việc.

A Nhíp học được từ ông vài mẹo nhỏ mà tộc mình chưa từng dùng — cách ủ phân xanh bằng lá mục trộn tro bếp, giúp đất bạc màu phục hồi nhanh hơn. Đổi lại, cậu chỉ ông cách đọc dấu hiệu trời để đoán mưa sớm, kinh nghiệm truyền đời của người Cà Rong sống gần rừng.

"Đất liền chỗ nào cũng có cái hay riêng." Ông Cẩn nói, tay vẫn không ngừng việc. "Học được của nhau thì cả hai đều lợi."

A Nhíp gật đầu, thấy trong câu nói giản dị đó có gì đó đúng hơn bất cứ lời khuyên nào cậu từng nghe từ khi rời hòn Xích.

Xa hơn, gần khu xưởng, lão Tam đang cùng vài người khác kéo một bó sợi gai vừa ngâm nước lên giàn phơi. Chân ông vẫn khập khiễng. Nhưng động tác tay thì thoăn thoắt, không thua kém ai trong nhóm.

Mai dừng lại hỏi thăm ông một câu trước khi đi tiếp.

"Chân ông ổn không, làm việc nặng thế này?" Cô hỏi.

"Ổn." Lão Tam đáp, không ngẩng đầu lên. "Làm việc còn dễ chịu hơn ngồi không. Nhiều năm quen tay rồi, giờ nghỉ mới thấy khó ở."

Mai không hỏi thêm, chỉ gật đầu, để ông tiếp tục công việc. Bà hiểu: với một số người, tự do không có nghĩa là được nghỉ ngơi. Nó có nghĩa là được tự chọn việc mình làm.

Cuối buổi, A Nhíp ghé ngang chỗ lão Tam, phụ ông khiêng nốt bó sợi gai cuối cùng lên giàn phơi.

"Ông thấy ở đây thế nào?" Cậu hỏi, giọng còn hơi ngượng nghịu vì chưa quen bắt chuyện với người lớn tuổi hơn nhiều.

"Tốt hơn tôi từng dám mong." Lão Tam đáp, ngồi xuống nghỉ tay một chút. "Cả đời làm phu, tưởng chết cũng chết trong khế ước. Giờ được chọn việc mình làm, dù việc vẫn nặng, cũng là một đời khác hẳn."

A Nhíp gật đầu, thấy trong câu nói của ông một phần câu chuyện của chính mình — khác hoàn cảnh, nhưng chung một cảm giác được bắt đầu lại từ đầu.

Mai ghé qua kiểm tra tiến độ định kỳ. Cô dừng lại quan sát khu xưởng dệt mới dựng — nơi ồn ào nhất Gành Sú lúc này.

Bên trong, ba người phụ nữ ngồi quanh một khung dệt thô. Tay họ luồn sợi theo nhịp đều, dưới sự chỉ dẫn của Sinh. Anh là thợ mộc từng bị thương trong vụ tập kích, giờ tạm phụ trách khu xưởng trong lúc chờ người chuyên trách.

"Bà Tư ở lại đây gần nửa tháng để dạy kỹ." Sinh giải thích khi Mai hỏi.

"Bện chéo sợi gai." Anh nói thêm. "Giống hệt cách bà làm dây buồm năm xưa. Chỉ khác là dệt thành tấm, chứ không xoắn thành dây."

Trước khi rời Gành Sú về lại đảo chính chăm Y Miên, bà Tư đã kịp truyền hết kỹ thuật cho ba người học nhanh nhất trong nhóm. Hai người là dân Cà Rong, quen tay đan lát từ nhỏ. Người còn lại là một cô gái đại lục, từng dệt vải ở quê trước khi phải bỏ nghề vì đói kém.

Bà không rời đi ngay khi vừa dạy xong. Suốt gần nửa tháng, bà ngồi cạnh từng người, sửa từng lỗi nhỏ trên khung dệt, cho tới khi tự tay cả ba có thể làm trọn một tấm vải mà không cần bà nhắc lại.

"Mẻ đầu tiên coi như xong hôm nay." Sinh nói, giọng không giấu được vẻ tự hào. "Chưa đẹp bằng vải chợ. Nhưng chắc và dày."

Cô gái đại lục từng dệt vải ở quê, tên Hạ, tính nhẩm sản lượng cho Mai nghe: mỗi khung dệt ra được khoảng hai tấm mỗi ngày, ba khung đang hoạt động, tính ra gần sáu tấm một ngày nếu không có gì trục trặc. Xưởng đang tính dựng thêm hai khung nữa, ngay khi có đủ gỗ và tay nghề.

"Ở quê tôi từng dệt suốt nhiều năm, tới khi mất mùa liên tiếp, khung dệt phải bán đi đổi gạo." Hạ kể, tay vẫn không ngừng luồn sợi. "Không nghĩ có ngày lại được ngồi vào khung như thế này."

Mai không nói gì, chỉ gật đầu. Với nhiều người ở Gành Sú, công việc ở đây không đơn thuần là kế sinh nhai. Nó là một phần đời tưởng đã mất được trả lại.

Mai cầm lên một tấm vải thô vừa hạ khỏi khung dệt, xoa nhẹ giữa hai ngón tay. Sợi vải hơi cứng, màu nâu xám tự nhiên của cây gai chưa qua xử lý, nhưng đường dệt đều tăm tắp, không có chỗ nào lỏng lẻo.

"Được đấy." Cô nói, gật đầu hài lòng.

Buổi chiều, Trân cùng Nam từ đảo chính ra Gành Sú họp tổng kết tháng. Họ mang theo tin từ Khinh Vân, gửi qua chuyến hàng gần nhất.

"Gốm nung cứng vẫn chưa xong." Trân báo cáo trước, giọng thẳng thắn không né tránh phần chưa thành công.

"Chính thử được bốn mẻ." Bà nói tiếp. "Hai mẻ nứt ngay khi nguội. Hai mẻ còn lại giòn hơn mong muốn. Cần thêm thời gian chỉnh tỷ lệ đất sét."

"Cứ để đó." Nam đáp. "Không phải việc gì cũng thành công ngay lần đầu."

Trân kể thêm chi tiết Chính đã thử: đất sét lấy từ bờ suối gần Gành Sú, trộn theo tỷ lệ cũ từng dùng để nung gạch lót lò rèn, nhưng độ mịn khác hẳn, khiến sản phẩm nứt không đều. Chính đang thử nghiền đất kỹ hơn trước khi nhào, hy vọng mẻ tiếp theo khá hơn.

"Anh ấy không nản, chỉ hơi tiếc thời gian." Trân nói thêm. "Nhưng cũng nói rõ: nếu quá tam ba lần vẫn vậy, sẽ tạm gác gốm sang một bên, tập trung vải trước."

Đúng lúc đó, Chính từ xưởng gốm bước qua, tay còn dính đất sét khô chưa kịp rửa. Nghe nhắc tới tên mình, anh chen vào góp chuyện, giọng có phần ngượng nghịu.

"Tôi không cố chấp đâu." Anh nói, gãi đầu. "Chỉ tiếc công sức bao lâu nay. Với lại, làm được gốm nung cứng thì đỡ phải mua chum vại từ đại lục, tiết kiệm cả tiền lẫn công vận chuyển."

"Cứ thử thêm một hai mẻ nữa." Nam đáp. "Nhưng đừng để việc đó cản trở phần vải, cái đang chạy tốt."

"Tôi biết giới hạn của mình." Chính nói, rồi quay lại xưởng, tiếp tục việc dở dang.

Nam gật đầu, đồng tình với cách tính đó. Không phải mọi hướng đi đều cần theo tới cùng ngay lập tức. Biết lúc nào nên tạm dừng cũng là một kỹ năng.

"Nhưng vải thì khác." Trân nói tiếp, mở lá thư Khinh Vân gửi.

"Cô ấy nghe tin có mẻ vải đầu tiên ngay khi thợ báo qua thuyền tiếp tế." Bà đọc lại. "Đặt mua trọn lô, không cần xem hàng trước."

Nam nhướng mày, hơi bất ngờ trước tốc độ đó.

"Giá thế nào?" Anh hỏi.

"Cao hơn cả xà phòng lẫn gương, tính theo cân nặng." Trân đáp.

"Khinh Vân giải thích." Bà nói thêm. "Vải thô đang thiếu hàng ở chợ Cẩm Giang mấy tháng nay. Một đợt mất mùa gai ở vùng khác đẩy giá lên. Đây đúng lúc hàng hiếm gặp người cần."

Cả nhóm đứng quanh khung dệt im lặng một lúc, để tin đó thấm dần.

"Vậy nghĩa là..." Sinh lên tiếng, chưa dám tin hẳn.

"Nghĩa là làng thợ này vừa tự nuôi được chính nó." Nam nói, giọng chắc nịch. "Không còn phải chờ trấn chính bù lỗ nữa."

Trân nói thêm, giọng trầm xuống một chút vì xúc động thật sự. Từ ngày Lộc phủ quyết bản đề xuất Gành Sú toàn phần vì thiếu vốn, không ai dám chắc doi đất ngập mặn này có ngày tự đứng được trên đôi chân mình. Giờ nhìn lại, quyết định đi từng bước nhỏ — be bờ trước, dựng lán sau, đón người khi đủ chỗ — hoá ra lại đúng hơn bất cứ kế hoạch lớn nào ban đầu.

A Nhíp, vừa từ ngoài ruộng vào nghe tin, đứng lặng một lúc trước khi cười, nụ cười hiếm hoi kể từ ngày cậu xin ra Gành Sú.

"Vậy là đất cằn cũng có ích." Cậu nói khẽ, gần như tự nói với chính mình.

Lão Tam, đứng gần đó, gật gù, không nói gì nhiều nhưng ánh mắt sáng hẳn lên.

Tối đó, trong buổi họp ngắn tổng kết ngày, Lộc — qua thư gửi từ đảo chính vì bận việc sổ sách — nhắc một điều thực tế. Sản lượng vải tăng nhanh. Nghĩa là cần tính sớm chuyện trồng thêm gai trên diện rộng hơn, không chỉ dựa vào phần đất A Nhíp mới khai phá.

Vy góp ý qua cùng lá thư, nhắc thêm một điều: cây gai hút màu đất khá nhanh nếu trồng liên tục trên cùng một khoảnh, cần luân phiên với loại cây khác để đất không kiệt sau vài vụ. Cô đề nghị cử một người từ đội trồng trọt của mình ra Gành Sú một thời gian, phối hợp cùng A Nhíp lập kế hoạch luân canh bài bản hơn.

A Nhíp gật đầu ngay khi nghe ý đó, thấy hợp lý hơn cách mình từng tự mày mò một mình bấy lâu nay.

"Chị định cử ai qua?" Cậu hỏi.

Trân xem lại lá thư một lần nữa. "Vy chưa nói rõ, chỉ nói sẽ chọn người quen việc luân canh nhất trong đội. Có thể vài ngày nữa mới có tên cụ thể."

"Đất còn nhiều." Cậu đáp khi nghe Trân đọc lại ý kiến đó. "Chỉ cần thêm người phát rừng."

"Vậy thì đợt thợ sau, ưu tiên người biết việc rẫy hơn." Trân ghi chú lại, quay sang Nam. "Khinh Vân và lão Câu vẫn đang dò thêm mối ở đại lục."

Nam gật đầu, nhìn quanh khu xưởng nhỏ đang dần đầy lên bởi tiếng người và tiếng khung dệt, rồi nhìn xa hơn ra cánh đồng A Nhíp mới phát, xanh non những hàng mầm vừa nhú.

Cách đây chưa đầy hai tháng, nơi này chỉ là một doi đất ngập mặn không ai buồn nhắc tới. Giờ nó đã có tiếng người làm việc, có sản phẩm bán được, có cả một nhịp sống riêng đang dần hình thành, tách khỏi cái bóng của trấn chính.

Nam nghĩ thầm, dù không nói ra trước ai: một làng thợ đứng vững, một danh xưng thương mại hợp pháp, một đối thủ cũ giờ ngồi mặc cả tử tế — tất cả đều là những bước tiến thật. Nhưng câu nói bâng quơ của Tưởng Bá về một thế lực khác lớn hơn vẫn còn nằm đâu đó trong đầu anh, chưa có lời giải, chưa biết khi nào mới cần tính tới.

Trước khi trời tối, cả nhóm cùng khiêng những tấm vải vừa hạ khung ra bến, xếp gọn lên khoang Song Ngư chờ sáng mai khởi hành. Không ai bảo ai, nhưng mọi người đều nán lại xem chuyến hàng đầu tiên của Gành Sú được xếp lên thuyền, như một nghi thức nhỏ chưa từng được đặt tên.

Đêm xuống, A Nhíp ngồi một mình bên bờ ruộng, nhìn về phía biển. Song Ngư sắp quay lại chở lô vải đầu tiên đi Cẩm Giang. Cậu nghĩ tới chị mình, tới mẹ đang ở đảo chính. Lần đầu tiên kể từ ngày rời hòn Xích, cậu thấy chắc chắn rằng mình đã chọn đúng chỗ để bắt đầu lại.