Chương 7: Con Đượm đọc tờ giấy trắng

Thuộc tiểu thuyết Kiếm Gãy Sông Gianh

Tác giả: · Thể loại: Võ Hiệp · Đăng ngày · 2030 từ · khoảng 10 phút đọc

Chương này cháu chép cho vui, vì đó là ngày vui nhất của tôi trong cả chuyến đi, và tôi muốn có ai đó ghi lại rằng nó đã vui. Sáng hai mươi bảy tháng Tám nắng đẹp, nước đỏ mà êm, tôi chèo một mạch từ Cồn Chày, miệng không ngừng, ông thì ngồi giữa đò viết chữ của ngày hôm đó lên ván bằng than. Tôi đòi ông dạy chữ gì đáng tiền, chữ Tiền chẳng hạn, ông lắc đầu, viết một chữ khác rồi chỉ vào tôi, chỉ vào ông, chỉ ra một ông chài đang vớt lưới ngoài xa, chỉ con chó trên bãi. Tôi đoán ba lần mới ra, mỗi cái đều có một cái, là Tên. Tôi hỏi con chó kia tên gì ông có biết không, ông lắc đầu, thế là tôi đặt tên nó là Lão Bường, và tôi cười một mình tới khúc quanh sau. Tôi kể cái đó để cháu biết tâm trạng tôi hôm đó. Từ Cồn Chày ngược lên nửa ngày đường, sông thu lại giữa hai bãi lau, và quá trưa chúng tôi gặp một sợi dây. Dây thừng to bằng cổ tay, căng ngang dòng từ một cái cọc bên này sang cái thuyền lớn neo bên kia, chỉ chừa một khe đủ cho đò nan lách qua khi người trên thuyền hạ dây xuống. Thuyền sơn đen, mui cao, trên mui có 6 người đàn ông đang ngồi ăn khoai, tay cầm khoai chứ dao để bên cạnh. Trước đó thuyền bè đi lại khúc này vẫn trả lệ cho trưởng bến Mé, chưa từng có sợi dây nào. Dưới chân nó đã có 3 chiếc đò chài chờ sẵn, người trên đò xếp tiền vào cái nón đưa qua. "Của ai rứa chú?" Tôi hỏi một ông chài. Ông nhìn trước nhìn sau rồi nói nhỏ: "Của trùm Nhuận. Năm nay ông ấy mua đoạn sông này của Bảy Bến. Từ nay tới nước lớn mỗi đầu người 20 đồng, đò 30 đồng." Tôi tính. Hai đầu người 40, thêm cái đò 30, là 70 đồng. Tôi có 57, ông câm có 20, trả xong coi như tới bến Hôm với hai bàn tay trắng mà giá đò ở đó còn chưa biết. Còn không trả thì sao, tôi ngó lên cái thuyền, 6 con dao. Ông câm ngồi giữa đò, tay ôm mạn sườn, sau trận chèo vòng tròn ông thở nông hơn, tôi biết vì tôi đã quen nghe, lần này mà đánh nhau thì nhát đầu tiên ông đã ngã xuống nước. Thuyền đen thả xuống một cái xuồng con, một gã ngồi ở mũi, hai đứa chèo. Gã có râu mép, tay áo xắn, đeo con dao dài bọc da cá, trông khác hẳn đám đòi bến nhà tôi, vì gã Chột dù sao cũng thu tiền với cái vẻ của người đang làm việc, còn gã này có cái vẻ của người thích chỗ này. Về sau tôi biết người ta gọi gã là Hai Dao. "Con nít với thằng què," gã nói, nhìn xuống đò tôi. "70 đồng, thêm 5 đồng tiền tao phải xuống đây. Cái bọc dài kia là cái chi?" Tôi nhìn cái dây, nhìn cái bọc, nhìn ông câm đã bắt đầu thò tay vào túi tiền. Và tôi không biết nói sao, nó tự đến, có những ý nghĩ đến với người ta như cá nhảy lên đò, không ai rủ. Tôi bỏ mái, bước qua người ông lên mũi đò, thò tay vào cái túi vải dầu trước khi ông kịp giữ lại, rút ra một tờ giấy bản, đứng thẳng lên giữ thăng bằng bằng một chân, giơ tờ giấy ngang mặt bằng cả hai tay. Cái tờ giấy đó trắng tinh. "Im!" Tôi la, tiếng vang qua bãi lau, mấy con cò bay lên. "Kẻ nào ở dưới kia, có mắt thì nhìn, có tai thì nghe, đắc tội, đắc tội!" Gã Hai Dao há mồm, hai đứa chèo ngừng tay, ba cái đò chài cũng quay đầu lại. Tôi đã nghe Hạc Y nói đúng một buổi sáng, nhưng tôi có cái tai của đứa bán hàng. Tôi lấy cái giọng đọc văn tế của y, đầu đuôi đủ cả, chậm rãi, lạnh lùng, đưa ngón tay rê theo tờ giấy từ trên xuống, từ cột bên phải sang, y như ông câm vẫn làm. "Tại hạ là người giữ sổ của ông Giữ Mạn." Tôi dừng, ngó xuống tờ giấy, nhíu mày như người gặp chữ khó. "Ông Giữ Mạn tuy đã chết nhưng có sổ để lại. Nay có người học trò, câm, kiếm gãy, đi thu nợ cho thầy, ai cản đường thì ghi tên. Tại hạ chép ra đây những việc người ấy đã làm trong tháng Tám này, để các hạ biết mà đắc tội. Một: ở bến Dưới, ba người áo đen thu tiền chặn đường, đêm đó đã nằm dưới sông, không ai thấy xác." Mặt gã Hai Dao biến sắc một tí. Cả đời tôi chưa nghe có người áo đen nào, nhưng sông thì thiếu gì người chết không thấy xác, mà gã không biết chắc thì gã không dám nói không có. "Hai." Tôi rê ngón tay xuống. "Ở Cồn Chày, người ấy đã khiến lão Ngẫu một đêm không cười. Ai không tin thì về hỏi." Cái đó là thật mà. Trên đò chài có người thì thào "Ờ, đúng đó, sáng nay tui ghé cồn mua cá, nghe nói lão Ngẫu đêm qua bỏ cả tiệc...", và lòng tôi mở ra một cánh cửa, đằng sau là cả một cái kho vô tận. "Ba." Tôi lật tờ giấy lại, xem mặt sau, ngó tiếp, không có gì. "Ông ấy có người ở khắp các bến. Đừng tưởng căng dây thu tiền thì không ai biết. Bến Vạn có người, bến Dưới có người, thằng Tộ ở bến Dưới giữ sổ, báo tin từng ngày, đò nào qua, ai thu, thu bao nhiêu, ghi rõ." Cái tên đó nó bật ra, cháu ạ. Người nói dối giỏi biết phải có một cái tên cho có thật, mà trong đầu tôi lúc đó còn cái nắm cơm, cái đứa dại dột nhất tôi biết là nó. Tôi ngẩng lên, nhìn thẳng xuống xuồng, hạ giọng. "Các hạ tên gì. Tại hạ cần ghi." Và đây là chỗ hay nhất. Tôi nghe sau lưng có tiếng xè. Tôi liếc khoé mắt. Ông câm vẫn ngồi nguyên chỗ cũ, đã mở cái bọc, đặt thanh kiếm lên gối, lấy viên đá đen ra, thấm nước sông, và bắt đầu mài. Xè. Xè. Xè. Thong thả, đều tay, không ngẩng lên lấy một lần, sống lưng thẳng, như thể gã Hai Dao là một con ruồi đang chờ tới lượt. Cả đời tôi không biết lúc đó ông nghĩ gì. Ông có thể đổ túi tiền ra, có thể đặt tay lên vai tôi kéo xuống. Ông không làm. Ông nhìn vào thép, và để cho người ta tin. Lưỡi kiếm gãy, 5 vết mẻ, mài trong im lặng giữa sông. Gã Hai Dao nhìn cái đó, nhìn cánh tay gầy, nhìn cái chỗ mũi kiếm không có, và yết hầu gã lên xuống một lần. "Thằng... người đó là người ở mô?" "Các hạ tên gì?" Hai đứa chèo đã bắt đầu bơi lùi một chút, không ai bảo. Gã quay lại nhìn lên mui thuyền đen, mấy đứa còn lại đã thôi ăn khoai. Gã quay lại nhìn tôi, và tôi thấy cái mà về sau tôi còn thấy nhiều lần trên nhiều khuôn mặt, cái lúc người ta tính xong: 75 đồng của một con đò nan không đáng để mình có tên trong sổ người chết. "Trên đò mà," gã nói, giọng đã khác, rồi giơ tay ra hiệu lên thuyền. "Trên đò không ai đánh nhau mà. Hạ dây, hạ dây cho người ta đi. Tôi có biết chi đâu, đi cho thuận nước." Sợi dây to bằng cổ tay từ từ chìm xuống. Tới đó tôi đáng lẽ phải đi, người khôn thì đi. Nhưng tôi vừa được nếm cái vị đó, và cái vị đó làm người ta tham. Tôi chỉ ngón tay về phía ba cái đò chài đang há hốc. "Ba đò kia cũng có tên trong sổ," tôi nói. "Thu một đồng của họ thì tại hạ phải ghi thêm một dòng. Các hạ tự tính." Gã Hai Dao ngó ba cái đò, ngó tôi, cái mặt gã lúc đó tôi chỉ muốn đem về khoe với lão Bường. Gã hất tay một cái, đứa trên xuồng thò tay trả cái nón tiền về đò ông chài lúc nãy. Ông chài cầm cái nón mà tay run, không biết nên lạy ai. Tôi không ngồi xuống vội. Tôi gấp tờ giấy lại thật chậm, cất vào ngực, nhìn gã một cái nữa từ đầu xuống chân như lão Bường nhìn đống gạo, rồi mới quay về đuôi đò cầm mái, đẩy đi qua khe, ngay trên đầu sợi dây, cách thuyền đen 3 sải tay, thấy rõ mấy cái mặt không còn nhai. Tiếng xè đều đều trước mặt tôi. Ba cái đò chài nhìn theo há hốc. Tôi chèo qua khúc quanh, qua bãi lau, ra chỗ nước rộng, rồi tôi bỏ mái xuống và tôi cười. Tôi nằm vật ra khoang đò cười tới không thở nổi, đập chân xuống ván, nước mắt chảy ra hai bên tai. "Đắc tội! Trời ơi! Ông thấy mặt gã không! 'Các hạ tên gì!' Tui đọc tờ giấy trắng! Ông câm ơi, tui kiếm cho ông 75 đồng bằng tờ giấy không có một chữ!" Tôi ngồi dậy nhìn ông. Ông đã ngừng mài, cầm viên đá trên tay, và cái mép bên trái động, rồi cái động đó lan sang má, lan lên khoé mắt, cái mặt dạn nắng nhăn lại thành một thứ tôi chưa thấy bao giờ. Vai ông rung nhẹ. Ông ôm lấy mạn sườn, gập người xuống, vừa đau vừa rung, không có tiếng nào, cả cái người đó đang cười tới run lên mà sông vẫn im, chỉ có tiếng tôi. Tôi cười to hơn vì tôi thấy ông cười, thành ra hai đứa cười trên con đò nan giữa sông, một đứa cười cho cả hai. Chừng một khắc sau, ba cái đò chài đuổi kịp chúng tôi. Ông chài lúc nãy không dám lại gần, chỉ dừng cách một sải sào, cúi người đặt một xâu cá rô to bằng bàn tay lên mui đò nan của tôi, chắp tay vái ông câm một vái, vái tôi một vái, rồi chèo vội đi, cứ như sợ tôi đọc tên ông ra. Hôm đó tôi được 75 đồng khỏi mất, thêm một xâu cá, và ba người đàn ông râu ria vái một đứa con gái đen nhẻm. Tôi nghĩ nếu cả đời mà được như thế thì không biết chữ cũng chẳng sao. Tôi 70 tuổi rồi, tôi đã nghe nhiều tiếng hay trong đời, cũng đã nghe một tiếng mà nói ra chưa ai tin. Nhưng nếu cháu hỏi tôi muốn được thấy lại cái gì, thì tôi muốn thấy lại cái lưng đó rung lên. Ông lau mắt bằng cổ tay, chìa tay ra, tôi trả lại tờ giấy trắng, ông vuốt phẳng, kẹp vào xấp. Vẫn 15 tờ, không mất tờ nào, tôi nói vậy là lãi nhé. Rồi ông lấy mẩu than gói lá, viết lên tấm ván mấy chữ, viết chậm, xong vỗ vỗ vào, nhìn tôi. Tôi đọc được đúng một chữ trong đó, chữ Tên, mới học từ sáng. "Không đọc được," tôi nói. "Mà ông đừng nói chi hết, hôm nay tui là tại hạ." Ông lắc đầu, gõ ngón tay vào đó, chờ. Thấy tôi vẫn cười, ông nhìn xuống dòng chữ than một lúc, rồi lấy lòng bàn tay chùi đi. Mấy năm sau tôi hỏi ông câu đó là gì. Ông viết lại đúng nguyên văn, ông không bao giờ quên một chữ ông đã viết. *Tộ là tên ai. Đừng dùng tên thật.*