Chương 2: Mười hai chồng bát đĩa sau ngày giỗ

Thuộc tiểu thuyết Mười Một Việc Của Con Gái Vợ Lẽ

Tác giả: · Thể loại: Ngôn Tình · Đăng ngày · 2478 từ · khoảng 12 phút đọc

Sáng mười bốn tháng Tám. Nắng nhạt trải trên sân gạch. Sân đã được quét sạch sẽ sau ngày giỗ. Những chiếc mâm đồng chồng lên nhau ở góc sân. Mùi nhang tàn quyện với mùi mỡ tao hành. Mùi hương còn vương trên những tàu lá chuối gói cỗ vứt trong sọt rác. Vú Đãi đứng giữa sân. Tay vú cầm cuốn sổ chi bằng giấy bản vàng ố. Miệng vú đếm số bát chiết yêu vừa rửa xong. Bát đang úp ngược trên mẹt.

Ngần đứng cạnh dì Bảy Sim. Tay nàng bê chồng bát đã lau khô. Nàng liếc nhìn vú Đãi. Vú không nhìn nàng. Vú chỉ chăm chú vào những con số mực tàu nhảy múa trên trang giấy. Hôm qua, mọi chuyện ngã ngũ ở kho gạo. Vú đã gật đầu xác nhận lời Ngần nói. Bây giờ, mọi chuyện dường như đã trở về quỹ đạo. Mẹ nàng vẫn đứng đây. Mẹ vẫn sống. Mẹ đang cầm trên tay cái khăn vải thô đã sờn mép. Mẹ lau từng cái bát sứ.

Công việc dọn dẹp sau giỗ kéo dài từ mờ sáng. Dì Bảy Sim cùng ba con sen khác phải rửa mười hai chồng bát đĩa. Mỗi chồng cao ngất ngưởng mười lăm chiếc xếp so le. Họ đã cất xong sáu mâm đồng cỡ đại vào kho. Họ đếm lại đủ bốn đôi hạc đồng cùng hai chân nến lớn trên bàn thờ chính. Ngần cầm chổi tre nhỏ. Nàng tỉ mỉ quét từng nắm tro mịn vương vãi quanh bát hương đồng. Nàng trút tro vào sọt nan.

Tiếng thì thầm của mấy con sen ở góc sân giếng lọt vào tai nàng. Một đứa tên Thắm vừa cọ nồi vừa đảo mắt: “Mày thấy chưa, hôm qua tưởng bà Bảy tiêu đời rồi, thế mà con Ngần nó làm thế nào lật ngược được thế cờ.”

Đứa kia bĩu môi đáp: “Cả phủ đang bàn tán, bảo con bé ấy có khi quỷ nhập, chứ bình thường nó câm như hến. Bà cả hôm nay mặt lạnh như tiền, cậu cả cũng vừa đi qua với vẻ mặt không vui đâu, liệu hồn mà làm, kẻo lại vạ lây như con Mận.”

Ngần đứng lại. Nàng hơi cúi đầu để tránh cái nắng bắt đầu gắt. Nàng cố nhớ về cái chết của mẹ. Trong ký ức cũ, nàng nhớ rất rõ một ngày mưa phùn. Đó là ngày của ba năm sau ngày giỗ này. Khi ấy căn nhà ngang dột nặng. Dì nằm trên chõng tre. Người dì nóng như hòn than. Hơi thở khò khè như bễ lò rèn hỏng. Không có thuốc. Không có thầy. Nàng quỳ dưới chân dì. Hai tay nàng nắm lấy bàn tay gầy guộc chỉ còn da bọc xương. Nàng nhớ cả màu áo nâu bạc dì mặc lúc ấy. Chỗ vai trái có một miếng vá hình vuông to bằng bàn tay.

Nàng nhắm mắt lại. Nàng cố tìm lại cảm giác lạnh lẽo của ngày hôm đó. Trống rỗng.

Nàng thử phép thử ký ức đầu tiên. Nàng chọn nhớ lại buổi chiều đi hội đền cùng cậu cả vào tháng Giêng năm sau. Nàng nhớ mình đã đứng dưới gốc cây đa. Nàng nhìn cậu mua một cây quạt giấy màu xanh. Nàng cố đẩy ký ức đi xa hơn. Nàng muốn thấy nét mặt cậu lúc đưa quạt cho nàng. Hình ảnh đột ngột khựng lại. Nàng biết rõ trong đầu rằng cậu đã nói một câu rất dài. Nàng không thể nào nghe ra được âm thanh hay con chữ đó. Nó giống như nhìn một bức tranh bị xé mất phần trung tâm.

Nàng buông chồng bát xuống. Tay nàng quờ lấy cái gáo dừa. Nàng múc nước dội lên chân cho tỉnh táo. Cái lạnh của nước giếng giúp nàng thực hiện lần thử thứ hai. Nàng tìm về ký ức trận lụt năm tới. Nước dâng vào tận sân nhà ngang. Nàng thấy mình đang lội nước ngang gối. Tay nàng xách cái giỏ tre. Nàng nhớ trong giỏ có ba món đồ quan trọng nhất của dì Bảy. Nàng định hình đó là gì thì đầu nàng đau nhói. Cảm giác có tồn tại nhưng không thể gọi tên. Nó như một bóng ma lảng vất ngay sau lưng mà không tài nào chạm tới.

Cứu được hôm nay là mù về ngày mai.

Nàng mở mắt. Đôi tay nàng vẫn đang bê chồng bát. Nó hơi run. Sứ chạm vào nhau nghe lách cách nhỏ. Nàng ghì chặt lấy chúng. Nàng áp sát chúng vào lồng ngực. Không ai trong sân chú ý đến nàng. Cậu cả vừa từ nhà trên bước ra. Theo sau là hai con sen bưng tráp trầu. Ngần lập tức lùi lại phía sau cái cột gỗ lim kê tảng đá tảng. Nàng tránh xa tầm mắt của cậu. Nàng nhìn xuống mũi chân mình. Nàng thu mình lại. Tiếng bước chân của cậu đi xa hẳn về phía cổng sau. Cậu đi rồi. Hơi lạnh râm ran sau gáy nàng mới dần tan mất.

Phía góc bếp, Mận đang ngồi bệt xuống đất. Cạnh đó là đống bát đĩa bẩn còn sót lại. Vú Đãi đi tới. Vú ném cho Mận một cái thưng bằng gỗ mít mòn vẹt.

"Mày làm vỡ cái bát sứ hôm qua, giờ thì đi giã cho xong chỗ gạo này thay cho phần của con Năm. Từ giờ đến tối, không được ăn cơm chính, chỉ có bát cháo loãng vớt bọt thôi."

Mận ngước lên. Đôi mắt nó đỏ hoe vì mất ngủ và khóc. Bên cạnh Mận, đứa con nhỏ của nó chừng ba tuổi đang ngồi chơi. Nó chơi với một nắm trấu khô. Đứa trẻ không khóc. Nó không đòi mẹ. Nó lặng lẽ bốc nắm trấu tung lên. Nó nhìn chúng rơi xuống vạt áo rách của mình. Ngần nhìn cảnh đó. Miếng cơm nếp từ sáng dường như vẫn còn mắc kẹt nơi cổ họng. Mận không làm vỡ bát. Mận là kẻ đã vu oan cho dì Bảy hôm qua. Nó giấu chiếc vòng vàng vào túi gạo của dì. Bây giờ nó phải gánh lấy một hình phạt khác để làm nguôi lòng bà cả.

Nàng siết chặt vạt áo nâu. Nàng không bước tới. Nàng không nói một lời. Cái trật tự trong phủ này là thế. Một người bước ra khỏi chỗ trũng thì phải có người khác ngã vào.

Vú Đãi đi ngang qua chỗ Ngần. Vú dừng lại một nhịp. Vú không quay đầu. Giọng vú nói thấp đến mức chỉ đủ hai người nghe thấy:

"Chiều nay, ra cổng sau, đưa cái gói này cho người lái đò ở Bến Đông. Nhớ, chỉ đưa, không nói gì, không nhìn mặt."

Vú dúi vào tay Ngần một gói nhỏ bọc vải thô. Gói đồ nặng và cứng. Ngần cảm nhận được những cạnh sắc của tiền kẽm bên trong.

"Con nhớ rồi."

Vú gật đầu. Vú tiếp tục đi về phía kho gạo. Chìa khóa dắt ở dải rút kêu lanh quanh. Ngần cầm gói đồ. Nàng đi nhanh về phía nhà ngang.

Dì Bảy Sim đang đứng ở hiên nhà. Thấy Ngần về, dì vội vã kéo nàng vào trong buồng. Cánh cửa gỗ ọp ẹp khép lại. Một vệt sáng mảnh dẻ xuyên qua khe nứt hiện ra.

"Ngần, hôm qua dì thấy lạ lắm. Sao con lại biết cách đong gạo như vậy? Ai dạy con?"

Ngần đặt gói đồ của vú Đãi xuống gầm chõng. Nàng quay lại nhìn mẹ.

"Dì đừng hỏi, con chỉ nhìn vú Đãi làm rồi bắt chước thôi. Mấy lần dì sai con xuống bếp lấy gạo, con đều để ý cả."

Dì Bảy thở dài. Bàn tay thô ráp vuốt lại lọn tóc mai cho nàng.

"Sau việc hôm qua, bà cả chắc chắn sẽ để ý. Chúng mình phận thấp, được yên ổn đã là phúc, đừng có làm gì gây chú ý nữa. Dì sợ lắm."

"Con biết rồi, u."

Tiếng gọi "u" vừa dứt, thì tiếng vú Đãi đã vọng vào từ ngoài sân. Giọng vú đanh lại:

"Cô Năm, bà cả gọi lên nhà trên."

Dì Bảy tái mặt. Dì túm chặt lấy tay áo Ngần. Những ngón tay dì run rẩy. Ngần gỡ tay dì ra. Nàng trấn an bằng một cái gật đầu nhẹ rồi bước ra cửa.

Nàng bước thấp bước cao đi dọc theo dãy hành lang. Hành lang nối từ nhà ngang lên nhà trên. Dọc đường đi, Ngần thấy những khóm cúc vạn thọ vừa được tỉa tót kỹ lưỡng. Những chiếc lồng chim sáo treo dưới hiên đang nhảy nhót nhốn nháo. Nhà trên tĩnh lặng và trang nghiêm hơn hẳn. Khi Ngần bước vào phòng trong, bà cả Phạm thị đang bận rộn bên chiếc sập. Bà không nhìn lên ngay. Bà vẫn tiếp tục cầm bút lông ghi chép vào cuốn sổ chi màu vàng ố. Bên cạnh là ba xấp vải vóc đủ màu đang đợi chia phần cho các phòng. Bà dùng một cái thước gỗ lim canh chỉnh mép vải. Bà cẩn thận đánh dấu từng đoạn một. Tiếng ngòi bút sột soạt trên giấy bản nghe rõ mồn một.

Ngần đứng chôn chân ở bậc cửa. Nàng nín thở chờ đợi. Phải mất gần năm phút, bà cả mới đặt cây bút xuống giá sứ. Bà thong thả lau tay vào chiếc khăn lụa rồi mới ngước mắt nhìn nàng.

“Con đã ăn sáng chưa?” – Bà hỏi một câu thủ tục. Giọng điệu bà bằng phẳng không chút gợn sóng.

“Dạ thưa mẹ, con ăn rồi ạ.” – Ngần đáp. Nàng hơi buông lỏng đôi bàn tay đang nắm chặt vạt áo.

Bà cả khẽ gật đầu. Rồi bà bất thần đổi giọng. Bà hỏi thẳng vào việc chính: "Hôm qua, ai bảo con đi đong lại kho?"

Ngần quỳ xuống sân gạch. Nàng cúi đầu sát mặt đất. Nàng cảm nhận cái lạnh của đá thấm vào đầu gối. Quan Tham tụng Lê Đình Chương ngồi ở bàn trà đối diện. Ông đang trầm ngâm nhìn chén trà xanh đã nguội. Bà cả không nhìn Ngần ngay. Giọng bà không cao, không thấp. Tiếng nói đều đều như tiếng nước nhỏ xuống chum.

Ngần quỳ thẳng lưng. Hai tay nàng đặt trên đùi. Giọng nàng bình tĩnh:

"Thưa mẹ, con thấy dì bị đổ oan, trong lòng lo lắng nên tự ý đong lại để minh oan cho dì. Không ai bảo con làm cả."

Bà cả đặt cuốn sổ xuống. Bà nhìn thẳng vào Ngần. Ánh mắt bà không có sự tức giận. Nó cũng chẳng có sự nghi ngờ lộ liễu. Nó như một cái cân trong kho gạo. Nó đang đặt Ngần lên để đo xem nàng nặng nhẹ bao nhiêu.

"Tự ý?"

"Dạ, thưa mẹ. Con thấy mọi người tranh cãi. Con sợ kho gạo bị thiếu hụt. Người làm lại đổ lỗi cho dì. Nên con đã xin vú Đãi cho phép thử lại. Con vốn hay theo dì đi bán hàng xáo từ nhỏ. Con cũng biết chút ít cách cầm đấu."

Bà cả im lặng. Trong không gian ấy, chỉ có tiếng trà của cha nàng khẽ va vào thành chén sứ. Ông Lê Đình Chương không ngẩng đầu lên. Ông chỉ nói khẽ một câu:

"Làm tốt thì giữ lấy cái nết đó."

Đó là câu duy nhất ông nói trong suốt buổi. Bà cả gật đầu nhẹ. Tay bà lại cầm lấy cuốn sổ.

"Về đi. Từ nay về sau, việc trong kho gạo đã có vú Đãi và người làm, không đến lượt con lo."

"Con xin cáo lui mẹ, cáo lui thầy."

Ngần lùi lại ba bước. Nàng đứng dậy rồi đi ra khỏi sân nhà trên. Mồ hôi lạnh toát ra. Nó bám vào lưng áo vải thô. Bà cả không kết luận nàng đúng hay sai. Bà không trách phạt vụ tự ý. Nhưng bà đã khẳng định vị thế. Bà gọi nàng lên không phải để tìm ra sự thật về cái vòng hay mớ gạo. Bà muốn xác định xem đứa con vợ lẽ mười ba tuổi này có còn nằm trong tầm kiểm soát của bà hay không. Một câu hỏi là một phép đo. Bà đo xong rồi. Nàng tạm thời vẫn còn nhẹ cân trong mắt bà.

Về đến nhà ngang, trời đã sập tối. Ngần ngồi xuống chõng tre. Tay nàng chạm vào gói vải của vú Đãi vẫn còn nằm ở gầm giường. Mười một việc. Nàng đã dùng một việc. Còn mười.

Mảng ký ức về cái chết của mẹ đã mất hẳn. Nàng không còn biết dì sẽ ra đi vào năm nào. Nàng không biết mùa nào. Nàng không biết dì mất vì căn bệnh gì. Nàng đã cứu dì khỏi một trận đòn. Nàng cứu dì khỏi việc bị đuổi khỏi phủ hôm qua. Nhưng nàng cũng vừa tự tay che mắt mình trước tương lai của dì.

Dì Bảy Sim bưng bát cơm đến. Dì đặt xuống chiếc mâm gỗ sứt mẻ trước mặt nàng.

"Ăn đi con. Hôm nay dì xin được ít cá kho cháy cạnh của nhà bếp."

Ngần nhìn bát cơm trắng có lẫn vài hạt tấm. Bên trên là hai miếng cá nhỏ màu nâu sẫm.

"U ăn cùng con."

"Dì ăn rồi. Nãy ở dưới bếp vú Đãi cho dì bát cháo thừa."

Dì ngồi xuống bên cạnh. Dì nhìn ra khoảng sân tối đen bên ngoài qua ô cửa sổ nhỏ.

"Hôm qua, may mà không có chuyện gì xảy ra. Dì cứ sợ..."

Dì ngừng lại. Giọng dì nhẹ bẫng. Dì không biết mình vừa suýt nữa bị đuổi khỏi phủ. Dì không biết mình suýt bị người ta đánh gãy chân rồi vứt ra đường. Dì không biết nàng đã đánh đổi điều gì để có hai miếng cá kho này. Ngần lặng lẽ nhai miếng cơm. Cơm nhạt. Nhưng nàng nuốt rất chậm.

Cửa sổ nhà ngang để ngỏ. Gió đêm từ phía sông thổi vào. Ngọn đèn dầu trên vách lay động. Bóng Ngần in lên bức tường vôi lở. Cái bóng gầy guộc và cô độc.

Còn mười.

Mỗi lần nàng dùng đến cái nhớ là một lần nàng làm mình mù đi thêm một chút. Phía trên kia, nhà trên vẫn sáng đèn nến. Ánh sáng vàng vọt hắt ra từ hiên nhà. Ánh sáng phủ lên mặt sân gạch lạnh lẽo. Ngần gục đầu xuống gối. Tay nàng vẫn nắm chặt mép chõng tre. Mười việc còn lại là con đường duy nhất nàng có thể đi trong bóng tối phủ kín trước mắt này.