Chương 3: Mâm cỗ rằm tháng Tám tại nhà trên

Thuộc tiểu thuyết Mười Một Việc Của Con Gái Vợ Lẽ

Tác giả: · Thể loại: Ngôn Tình · Đăng ngày · 2973 từ · khoảng 15 phút đọc

Sáng rằm tháng Tám, sương còn đọng trên tàu lá chuối nhà ngang, vú Đãi đã gõ cửa buồng.

Ngần dậy từ lúc gà chưa gáy. Đêm qua mưa rào, mái lá nhà ngang dột một vạt ngay cạnh chõng, dì Bảy Sim phải thức nửa đêm để hứng nước vào chậu sành. Sáng nay, mặt sân gạch trước nhà trên đã được con sen quét dọn sạch sín, không còn dấu vết của trận mưa.

Công việc ngày rằm đổ xuống đầu những người nhà dưới như một gánh gạo nặng. Ngần ngồi trên chiếc ghế đẩu thấp ở góc sân giếng, bóc vỏ bưởi. Con dao nhỏ trong tay nàng lách qua lớp vỏ xanh, tách lấy phần cùi trắng xốp. Nàng không gọt rời từng miếng mà tỉa thành hình cánh hoa, mỗi nhát dao đi đều tay, vừa đủ chạm vào lớp màng mỏng bao lấy tép bưởi mọng nước. Nàng cẩn thận tước từng sợi xơ, để mâm quả hiện ra trắng muốt, tinh khôi như những đóa hoa quỳnh chớm nở trong sương sớm.

Bên cạnh, dì Bảy Sim đang vục tay vào rổ cốm xanh. Cốm gói trong lá sen, thơm nồng mùi lúa non lẫn với vị chát nhẹ của lá. Dì dùng những ngón tay gầy, chai sần vì nhiều năm đong gạo bến sông, đảo nhẹ cho hạt cốm tơi ra, không bị bết vào nhau. Ánh sáng mờ ảo của buổi sớm rọi lên khuôn mặt khắc khổ của dì, những nếp nhăn nơi khóe mắt dường như sâu hơn sau một đêm mất ngủ vì lo hứng nước mưa dột.

"Dì để con làm cho." Ngần nói khẽ.

Dì Bảy Sim nhìn con, khựng lại một nhịp rồi buông tay. Từ hôm giỗ ông nội tới nay, dì vẫn nhìn Ngần như nhìn một người lạ vừa mới ghé chơi nhà. Ánh mắt dì có sự nể sợ, lại có cả sự bất an. Dì cảm nhận được ở đứa con gái vốn dĩ cam chịu này một điều gì đó rất khác, như một dòng nước ngầm đang cuộn chảy dưới lớp băng lạnh lẽo.

"U vào buồng nghỉ đi. Đêm qua u thức trắng rồi."

Dì Bảy Sim gật đầu, đứng dậy đi vào nhà ngang. Ngần nhìn theo bóng lưng gầy của u, rồi cúi xuống nhìn những hạt cốm xanh. Nàng nhớ rõ mâm cỗ Trung thu kiếp trước. Mâm ấy có năm loại quả, ba loại bánh, và một bộ ấm chén bằng sứ trắng viền chỉ vàng. Năm ấy, mâm cỗ bị đổ, bánh rơi xuống gạch, bà cả đã không nói một lời, chỉ cắt phần vải may áo của nhà ngang suốt hai năm. Nỗi ám ảnh về sự thiếu thốn, về những mùa đông co rớt trong lớp áo mỏng sờn vai vẫn còn hiển hiện như vừa mới hôm qua.

Ngần bưng mâm bưởi đã tỉa xong vào bếp. Vú Đãi đang đứng bên bàn bếp, tay quấy nồi nhân đậu xanh bốc khói nghi ngút. Mùi đường mật quyện với hương đậu thơm lừng cả gian bếp nhỏ hẹp, ám vào cả lớp mạng nhện trên xà nhà.

"Cô Năm mang ra nhà trên, đặt lên sập. Khéo tay vào, đừng để bám bụi sành."

Vú Đãi nói mà không nhìn Ngần. Trong phủ này, mỗi người là một mắt xích. Vú giữ bếp, bà cả giữ chìa khóa kho, còn Ngần giữ một sự im lặng lạ lùng. Nàng lẳng lặng bưng mâm quả, bước đi khoan thai qua dãy hành lang dài lát gạch bát tràng nguội ngắt.

Ngần bưng mâm đồng ra nhà trên. Bà cả Phạm thị đang ngồi trên sập gụ, tay cầm cuốn sổ chi. Bà mặc chiếc áo dài màu nâu sồng, tóc vấn cao, không một sợi nào xổ ra ngoài. Bà nhìn Ngần bưng mâm bưởi vào, ánh mắt dừng lại ở những cánh hoa bưởi được tỉa tỉ mỉ. Đôi mắt sắc lẹm của bà như muốn xuyên thấu qua tâm can đứa con lẽ của chồng, tìm kiếm một sơ hở dù là nhỏ nhất.

"Lùi lại." Bà cả nói.

Ngần đặt mâm xuống, lùi lại đúng ba bước, cúi đầu.

"Cô Hai đâu?" Bà hỏi, giọng phẳng lặng.

"Thưa mẹ, chị Hai đang ở buồng thêu hoàn nốt bức trướng cho khách."

Bà cả gật đầu, không khen một câu về mâm quả Ngần vừa làm. Bà cúi xuống ghi một dòng vào sổ chi. Ngần đứng đó, cảm nhận cái lạnh từ gạch bát tràng thấm qua gan bàn chân. Nàng biết bà đang đo. Bà đo sự khéo léo của nàng, đo sự ngoan ngoãn, và đo xem nàng có thể dùng vào việc gì trong buổi đón khách chiều nay. Sự hiện diện của Ngần trong ngôi nhà này, từ trước đến nay, vốn dĩ chỉ là một món đồ trang trí không hơn không kém, nhưng hôm nay, bà cả nhìn nàng bằng một sự toan tính khác.

Đến trưa, khách bắt đầu tới.

Phủ quan Tham tụng hôm nay không mở cổng chính, chỉ mở cổng sau cho hàng vào và cổng phụ cho khách quen. Những người đàn bà mặc áo lụa, chân đi guốc mộc kêu lộc cộc trên sân gạch. Họ là phu nhân của những vị quan cùng triều, hoặc là người quen của bà cả từ thời còn ở phủ cũ. Tiếng cười nói, tiếng chào hỏi rôm rả làm xôn xao cả một vùng không gian vốn dĩ tôn nghiêm và lặng lẽ.

Quan Tham tụng Lê Đình Chương xuất hiện một lần duy nhất lúc mặt trời đứng bóng. Ông đứng ở thềm nhà trên, vận áo thụng xanh, tay vuốt chòm râu thưa. Vẻ mặt ông nghiêm nghị nhưng vẫn giữ được nét hào hoa của một bậc đại khoa.

"Các bà cứ tự nhiên."

Ông nói đúng một câu, rồi quay vào trong. Khách khứa xì xào tán thưởng vẻ ung dung của ông. Ngần đứng ở góc hành lang, tay bưng ấm trà sứ, đứng sau lưng cô Hai.

Cô Hai mười bảy tuổi, hôm nay mặc áo lụa mỡ gà, năm thước vải lụa ấy đổ dọc theo thân hình mảnh mai. Cô đứng chào khách, nụ cười đúng mực, không thừa một phân. Ánh nắng trưa chiếu xiên qua mái hiên, làm rực lên làn da trắng sứ của cô Hai, khiến khách khứa không khỏi trầm trồ.

"Con gái nhà Tham tụng đã tới lúc được xem mắt rồi đấy nhỉ."

Một bà khách mặc áo tía, tay cầm quạt nan, vừa nhấp ngụm trà vừa nói. Ngần đứng phía sau, tay bưng khay trà hơi run lên. Hôn sự của cô Hai. Kiếp trước, chuyện này xảy ra muộn hơn ba năm. Nhưng bây giờ, câu nói ấy rơi xuống giữa buổi trông trăng như một hòn đá ném xuống mặt hồ phẳng lặng. Nếu cô Hai gả đi sớm, thì cô Ba, cô Tư và nàng cũng sẽ bị đẩy đi sớm. Những cuộc hôn nhân chính trị, những bản hợp đồng trao đổi quyền lực núp bóng dưới danh nghĩa "trăm năm" đang bắt đầu vận hành.

Ngần nén hơi thở, lùi lại để nhường chỗ cho một con sen bưng đĩa bánh trung thu đi tới. Nàng nhận ra con bé này có dáng đi hơi tập tễnh vì bẩm sinh một chân ngắn một chân dài, nó vốn là đứa chuyên lo việc lau chùi đồ sứ trong kho trà của phủ.

Chính lúc đó, mảng ký ức thứ hai thức dậy trong đầu nàng.

Ngần nhìn thấy con sen bưng khay trà đang đi từ hướng bếp lên. Trong ký ức của đêm rằm năm ấy, nó sẽ vấp phải cái gờ gạch bị vênh ở gần chân cột, khay trà sứ viền vàng — món quà của một vị thượng quan — sẽ tan tành dưới đất. Bà cả sẽ cho rằng đó là do dì Bảy Sim trông coi không cẩn thận phần sắp xếp, và đó là bắt đầu của một chuỗi những ngày nhà ngang bị cắt cơm, dì Bảy phải quỳ lạy giữa sân nắng để xin lỗi.

Đứa bưng khay đang đi tới. Khoảng cách còn mười bước. Tám bước. Đôi mắt nó lo âu nhìn xuống đôi chân không cân xứng của mình, tay ghì chặt khay trà nặng trịch.

Ngần biết mình phải dùng đến nó.

Việc thứ hai: Sự cố khay trà sứ.

Ngần không chạy tới, nàng không hô hoán. Nàng cúi xuống, giả vờ như vạt áo nâu của mình bị vướng vào chân ghế gỗ. Nàng đưa tay ra, làm như đang gỡ áo, nhưng thực chất là đẩy nhẹ chiếc ghế gỗ ra ngoài nửa phân, chặn ngay hướng đi của con bé trước khi nó kịp chạm tới cái gờ gạch vênh.

"Cẩn thận." Ngần nói rất nhỏ, chỉ đủ cho con bé bưng khay trà nghe thấy.

Nó khựng lại vì chiếc ghế chắn đường. Đứa bưng khay bước lệch sang bên phải một nhịp theo phản xạ tự nhiên, chân đi qua chỗ gờ gạch an toàn. Khay trà sứ vẫn nằm yên trên tay nó, những chén nước hổ phách không hề sánh ra ngoài. Con bé thở phào, liếc nhìn Ngần với ánh mắt đầy biết ơn rồi vội vàng đi tiếp vào trong nhà trên.

Xong rồi.

Ngay khoảnh khắc ấy, một cảm giác rỗng tuếch ập đến trong đầu Ngần. Giống như có một bàn tay vô hình vừa lau sạch một trang giấy mực còn ướt. Nàng cố nhớ lại tên của người quản gia nhà trên, người thường xuyên đứng ở cửa buồng kho để phát gạo cho gia nhân. Tên là gì? Người đó có nốt ruồi ở đâu? Người đó có quan hệ gì với bà cả?

Trống rỗng.

Nàng không còn biết ai là người của bà cả trong đám người đang đi lại tấp nập kia nữa. Mảng ký ức về đám gia nhân nhà trên đã chết. Nàng biết mình vừa mất đi một món vũ khí quan trọng để đọc vị những kẻ đứng quanh bà cả. Cái giá của việc thay đổi vận mệnh luôn đắt đỏ như thế, nó rút tỉa dần những lợi thế mà nàng có được từ kiếp trước.

Bộ đếm trong đầu nhảy số. Còn chín việc.

Ngần đứng lặng người giữa sân. Nàng cứu được một khay trà, cứu được mẹ khỏi một trận lôi đình, nhưng nàng vừa trở thành kẻ mù lòa giữa chính ngôi nhà này. Những gương mặt lướt qua nàng giờ đây trở nên xa lạ và đầy hiểm họa. Nàng không còn biết ai là bạn, ai là thù, ai là kẻ sẽ đâm sau lưng mẹ con nàng trong tương lai.

"Cô Năm."

Tiếng vú Đãi vang lên từ sau lưng. Vú kéo tay Ngần, dẫn nàng ra phía sau giếng, chỗ khuất sau những gốc chuối tiêu già. Gió thổi qua tàu lá chuối xào xạc, che lấp những lời thì thầm.

Vú Đãi nhìn quanh, rồi hạ thấp giọng: "Cô Năm khôn lắm. Tôi thấy cả rồi."

Ngần im lặng. Nàng gọi mẹ là dì khi ở trước mặt khách, nhưng với vú Đãi, nàng không cần diễn. Vú là người hiểu rõ nhất những ngóc ngách bẩn thỉu trong cái phủ này, và vú cũng là người có cái mũi thính nhất với những sự thay đổi.

"Vú muốn gì?"

Vú Đãi không đòi tiền. Vú lấy từ trong túi áo ra một miếng vải nhỏ, bên trong có mấy đồng tiền kẽm lẻ. Đó là tất cả vốn liếng vú chắt bóp được từ những lần làm trung gian mua bán lặt vặt.

"Mười hai quan để chuộc con tôi, tôi tự lo được một nửa rồi. Nhưng tôi cần một chỗ đứng. Nhà ngang sắp tới mùa mưa, mái dột, bà cả định cho người xuống lợp lại. Tôi muốn cô nói với bà, cho tôi xuống quản cái kho nhỏ dưới đó. Kho gạo nhà ngang tuy ít, nhưng nó là cái túi của phủ này."

Ngần nhìn vú. Vú Đãi không đòi tiền vặt nữa, vú đòi một vị trí cố định. Nếu vú quản kho nhà ngang, vú sẽ nắm được huyết mạch ăn uống của hai mẹ con nàng. Đây là một đề nghị đầy nguy hiểm, nhưng cũng là một cơ hội để Ngần có được một đồng minh tạm thời trong bóng tối.

"Con không có quyền nói với mẹ chuyện đó." Ngần đáp, giọng chừng mực.

"Cô có." Vú Đãi cười, nếp nhăn xô lại ở đuôi mắt. "Bà cả đang nhìn cô. Cô làm được việc, bà sẽ nghe. Cô vừa cứu cái đứa bưng khay trà, nghĩa là cô cứu được thể diện cho bà cả trước mặt khách. Bà không nói ra, nhưng bà nhớ đấy."

Ngần không hứa, cũng không từ chối. Nàng chỉ gật đầu một cái thật nhẹ rồi quay đi. Vú Đãi không ép, vú đứng lại đó, tay vò vò miếng vải đựng tiền kẽm. Vú biết đợi. Trong phủ này, kẻ biết đợi mới là kẻ sống lâu nhất.

Buổi tối, trăng lên tới đỉnh đầu. Ánh trăng rằm tháng Tám sáng trắng như dát bạc lên mặt sân gạch. Không gian tĩnh lặng bao trùm, chỉ còn tiếng gió lùa qua những kẽ lá và mùi hương thoang thoảng của những bông hoa bưởi muộn màng.

Khách đã về hết. Mâm cỗ trông trăng đã tàn, chỉ còn lại những mảnh vỏ bưởi và hạt hồng vương vãi. Gia nhân đang tất bật dọn dẹp, tiếng bát đũa chạm nhau lách cách. Bà cả gọi Ngần ra giữa sân.

"Ngần, chiều nay con làm tốt."

Bà cả không gọi là "cô Năm", bà gọi thẳng tên. Đó là một sự ban ơn, cũng là một phép đo. Bà đưa cho Ngần một đĩa bánh nướng đã cắt làm tư, loại bánh có nhân hạt sen chỉ dành cho mâm trên. Miếng bánh trông ngon lành dưới ánh trăng, nhưng Ngần cảm thấy nó nặng nề như một sự ràng buộc.

"Bưng về cho dì con."

Ngần nhận đĩa bánh bằng hai tay, cúi đầu thấp nhất có thể: "Con đội ơn mẹ."

Bà cả nhìn nàng một lúc lâu, rồi quay lưng đi vào nhà trên. Chiếc chìa khóa kho dắt ở dải rút áo bà va vào nhau, phát ra tiếng kêu "lách cách" khô khốc. Bà không khen nàng vì khay trà không đổ, bà khen vì nàng đã biết cách "làm tốt". Trong mắt bà, Ngần đã bắt đầu trở thành một quân cờ có ích, một kẻ biết quan sát và hành động đúng lúc mà không cần lệnh.

Ngần bưng đĩa bánh về nhà ngang.

Dì Bảy Sim đang ngồi bên chiếc đèn dầu lạc, tay khâu lại gấu chiếc áo nâu cũ của Ngần. Ngọn đèn dầu leo lắt hắt bóng dì lên vách đất, méo mó và cô độc. Thấy con về, dì ngẩng lên, ánh mắt đầy lo âu.

"Bà có mắng gì không con?"

"Không u. Mẹ cho u đĩa bánh này."

Ngần đặt đĩa bánh xuống chõng. Nàng ngồi xuống cạnh u, gọi một tiếng "u" thật khẽ. Tiếng gọi ấy chỉ dành cho bóng tối của nhà ngang, nơi bốn bức tường che khuất những tai mắt của nhà trên. Nàng tựa đầu vào vai dì, cảm nhận mùi mồ hôi và mùi cốm xanh vẫn còn vương trên áo dì.

Dì Bảy Sim cầm một miếng bánh lên, bẻ làm đôi, đưa cho Ngần một nửa.

"Hôm nay con được sai việc, bà không mắng, đó là tốt. Cố mà làm cho tròn, đừng để bà để ý."

Dì Bảy Sim nói bằng giọng của một người bán hàng xáo đã quen với việc nhẫn nhục. Dì hài lòng vì thấy con mình được sai bảo, vì dì tin rằng được sai việc nghĩa là còn chỗ đứng. Dì không biết rằng, mỗi lần Ngần được sai việc, là một lần nàng bước gần hơn vào vũng bùn của những âm mưu không lối thoát. Sự bình yên của dì được đánh đổi bằng những toan tính rợn người mà Ngần đang phải gánh vác.

Ngần nhai miếng bánh. Vị ngọt của hạt sen và vị béo của mỡ lợn tan trên đầu lưỡi, nhưng nàng thấy đắng ngắt. Vị đắng của sự lừa dối, của những ký ức đang mất dần và của một tương lai mịt mờ phía trước. Nàng nhìn ra sân, nơi ánh trăng đang soi rõ những gờ gạch vênh mà nàng vừa mới dùng ký ức để vượt qua.

Bên ngoài, tiếng côn trùng kêu rỉ rả trong bụi chuối. Mùa mưa sắp tới rồi. Mái nhà ngang sẽ dột, và hôn sự của cô Hai sẽ bắt đầu được định đoạt bằng những con số trong cuốn sổ chi của bà cả. Những con số ấy sẽ quyết định số phận của những người đàn bà trong phủ này, và Ngần biết mình không thể đứng ngoài cuộc.

Ngần cúi xuống nhìn bàn tay mình. Mười ngón tay vẫn còn mùi bưởi và mùi cốm xanh. Nàng đã dùng hết hai việc, đổi lại là sự an bình giả tạo của đêm nay và một khoảng trống mênh mông trong ký ức về những kẻ đang rình rập mình. Nàng tự hỏi, sau chín việc nữa, nàng sẽ còn lại gì, hay sẽ trở thành một con người hoàn toàn xa lạ với chính bản thân mình?

Nàng đã bước chân vào ván cờ, và quân cờ đầu tiên nàng phải đối mặt chính là sự mù lòa của chính mình.