Chương 4: Bà Trưởng Vấn

Thuộc tiểu thuyết Sử Chép Rằng Ta Sẽ Thắng

Tác giả: · Thể loại: Lịch Sử / Quân Sự · Đăng ngày · 1980 từ · khoảng 10 phút đọc

Phiên chợ hăm sáu tháng Chạp, huyện Yên Duệ hầm hập hơi người và mùi của rơm rạ.

Vũ Nguyên Khang lách qua những gánh lá dong xanh ngắt xếp tràn ra lối đi. Chợ huyện phiên cuối năm không còn chỗ cho những bước chân thong thả. Người ta chen nhau mua lạt tre, mua vôi bột, mua những sấp giấy điều về dán cửa. Không khí Tết đã tràn về trên từng gương mặt lo toan của người đi chợ muộn. Khang dừng lại trước hàng xay xát nhà Thị Lụa. Một vốc cám bay lên, bám vào ống tay áo the đã sờn của hắn.

Thị Lụa đang đứng cạnh một cái thúng lớn, tay cầm đấu gỗ đong gạo cho khách. Thấy Khang, cô không ngẩng hẳn lên, chỉ khẽ hất hàm về phía dãy bồ phía sau.

"Anh Khang lại xem sổ gạo à? Muộn rồi. Gạo mùa trước cạn, gạo mới thì người ta găm lại chờ Tết. Chợ hôm nay đông quá, người từ các xã đổ về vét hàng, giá nào cũng có người mua."

Khang nhìn vào lòng thúng. Những hạt gạo trắng đục, cứng như hạt đá. Hắn hỏi khẽ:

"Giá hôm nay thế nào?"

Thị Lụa dứt khoát gạt phẳng mặt đấu gạo, đổ vào túi vải của khách rồi mới quay sang:

"Hai tiền một đấu. Phiên hăm hai mới có một tiền tám đồng. Anh tính xem, mới bốn ngày đã vọt lên bao nhiêu. Mọi năm hăm sáu tháng Chạp giá chỉ nhích một chút, nhưng năm nay người ta tranh nhau mua trữ. Cháu tôi đi chợ phiên mồng mười tháng mười còn mua được với giá một tiền hai đồng, giờ thì đừng hòng tìm thấy giá đó nữa."

Thị Lụa lau mồ hôi trên trán, giọng cô thấp xuống nhưng vẫn nghe rõ giữa tiếng ồn:

"Người ta bảo sang năm hạn, lại nghe đâu trên phủ có lệnh thu thêm tô. Dân gian giữ thóc như giữ mạng, ai dại gì bán ra lúc này. Chỉ cần qua mồng Một, tôi đồ là giá sẽ còn nhảy vọt nữa."

Khang nhẩm tính. Một thạch mười hộc, một hộc mười đấu. Một thạch gạo giá hai mươi quan tiền. Con số ấy cao hơn hẳn mức ghi trong sổ công của huyện đường mồng Chín tháng Một vừa rồi. Hắn đứng lặng giữa tiếng mặc cả, tiếng lợn kêu và mùi mắm muối nồng đậm.

Trong đầu Khang hiện lên trang sổ Nôm hắn giấu dưới gối trọ. Kho huyện Yên Duệ hiện còn hai trăm hai mươi lăm thạch thóc. Số này chỉ nằm trên mặt giấy dó có đóng dấu son của ông Tri huyện. Thực tế, mỗi tháng kho hụt chín thạch. Đô Lang thừa nhận rút ba thạch nuôi tám miệng ăn. Sáu thạch còn lại vẫn là một bóng ma lảng vảng trong các kẽ tre của bồ thóc. Kho có hai trăm hai mươi lăm thạch trên sổ, nhưng số thóc thật sự có thể bốc lên được chắc chắn không tới mức đó.

Khang cần thóc. Không phải thóc trên sổ để trình quan, mà là thóc thật, nằm ngoài tầm mắt của huyện đường. Hắn cần ít nhất bốn mươi thạch để bịt vào chỗ hụt nếu có đợt kiểm kê đột xuất. Hắn muốn kho phải có thật nhiều hơn số sổ sách nói. Để làm được điều đó, hắn cần thóc không vào sổ chính và một chỗ chứa không ai biết. Nhưng hắn không có tiền, càng không có quyền mua thêm một đấu nào từ thuế dân. Hắn chỉ là một thư lại giữ chìa khóa và tay bút.

Hắn quay người, đi về phía cuối chợ, nơi Đô Lang đã chỉ tối qua. Đô Lang đã làm xong việc thứ nhất trong giao kèo. Y đã bí mật sửa lại then cửa kho phía tây theo ý Khang. Y không đi cùng hắn tới đây. Y đứng ở cửa kho huyện, xoay chùm chìa khóa ở thắt lưng, mắt nhìn về phía cánh đồng khô nẻ. Y chỉ dẫn đường đến nhà bà Trưởng Vấn, còn việc mặc cả là của Khang.

"Chú tìm bà Trưởng Vấn. Ở cái huyện này, thóc không nằm ở kho huyện thì nằm ở kho bà ta. Bà ta biết chỗ nào kín, chỗ nào hở. Nhưng nhớ lấy, bà ta không phải hạng người thấy chữ thư lại mà nể."

Nhà bà Trưởng Vấn nằm tách hẳn khỏi khu chợ ồn ào, nép sau một dãy tường gạch cao quá đầu người. Cánh cửa gỗ lim đen bóng khép hờ. Khang đẩy cửa bước vào sân.

Mùi thóc mới thơm dịu lan tỏa trong không gian tĩnh lặng. Giữa sân, ba người đàn ông đang bưng những thúng thóc đổ vào bồ lớn. Một người ngồi bệt dưới hiên, trước mặt là một cái khay gỗ đựng đầy những chồng tiền lẻ. Anh ta đếm chậm rãi, xếp từng chồng mười đồng một, rồi xâu lại thành từng quan.

Bà Trưởng Vấn ngồi trên sập gỗ phía trong. Bà mặc áo nâu sồng, cổ quấn khăn lụa màu mỡ gà, tay lần tràng hạt bằng gỗ trắc. Bà không đếm tiền. Bà để người đàn ông kia đếm, còn bà chỉ thỉnh thoảng liếc mắt nhìn những xâu tiền đã thành hình. Đôi mắt bà lướt qua những thúng thóc đang đổ vào bồ, như thể chỉ cần nghe tiếng hạt thóc rơi chạm vào nhau, bà đã biết chúng nặng nhẹ thế nào. Bà không cần dùng cân, đôi tai bà đã là cái cân chính xác nhất huyện Yên Duệ này.

"Anh thư lại kho tìm tôi có việc gì?"

Bà không đợi Khang lên tiếng. Giọng bà trầm và phẳng, giống như cách bà nhớ giá thóc của từng phiên chợ suốt ba năm qua. Bà có thể đọc vanh vách giá thóc phiên rằm tháng Bảy năm ngoái hay phiên cuối tháng Chạp năm kia mà không sai một đồng lẻ.

Khang chắp tay chào:

"Thưa bà, cháu đến vì chuyện thóc ngoài sổ."

Bà Trưởng Vấn dừng lần tràng hạt. Bà nghiêng đầu, nhìn vết chai mực trên ngón tay phải của Khang.

"Tháng Mười năm ngoái, giá thóc là một quan hai tiền một thạch. Tháng Một năm nay, giá đã lên một quan sáu tiền. Anh tay trắng đến đây hỏi thóc, tôi lấy gì mà bán cho anh?"

Khang tiến lên một bước, giọng thấp xuống:

"Cháu không mua bằng tiền. Cháu mua bằng chỗ đứng của một thư lại chép sổ."

Bà Trưởng Vấn đặt tràng hạt xuống sập. Bà nhìn Khang rất lâu. Cái nhìn của bà không chứa sự giận dữ hay khinh miệt, nó chỉ là sự đo lường của một người buôn bán lão luyện. Bà vẫy tay cho người đếm tiền lui ra ngoài, rồi nói bằng giọng bình thản:

"Tôi không cho không ai cái gì. Anh muốn thóc, tôi có thóc. Anh muốn chỗ chứa không ai biết, tôi có kho chìm ở làng bên. Nhưng chúng ta phải có những điều khoản rõ ràng."

Bà chỉnh lại mép khăn quàng cổ, nói chậm rãi từng lời:

"Thứ nhất, từ giờ trở đi, mỗi khi huyện đường có lệnh điều thóc của triều đình, hoặc có đoàn thanh tra từ phủ xuống kiểm kho, anh phải báo cho tôi biết trước một khắc. Thứ hai, anh phải ký tên bảo chứng cho tôi ba mẫu ruộng của nhà họ Trần ở phía đông huyện đang thế nợ chỗ tôi. Chỉ cần anh xác nhận trong sổ địa bạ rằng ba mẫu đó không thuộc diện trưng thu công điền, thóc của anh sẽ có đủ bốn mươi thạch. Tôi sẽ chuyển thóc vào kho chìm cho anh ngay sau khi xong việc."

Bà dừng lại, nhìn thẳng vào mắt Khang:

"Việc này đúng luật lệ của tôi, dù có thể anh thấy nó không sạch sẽ. Tôi cho anh thời hạn đến chiều hăm chín tháng Chạp. Sau lúc đó, tôi đóng cửa kho ăn Tết, giá thóc sẽ không còn là một quan sáu tiền nữa đâu. Anh cứ về nghĩ cho kỹ."

Khang thấy lồng ngực mình thắt lại. Đây là một cái bẫy có đóng dấu. Báo tin mật của công đường là tội nặng. Sửa sổ địa bạ là tội lưu đày. Bà Trưởng Vấn đang bắt hắn đặt cổ mình vào một sợi dây thừng mà bà nắm đầu kia. Những việc này không phải là gian lận nhỏ nhặt kiểu Đô Lang rút vài đấu thóc nuôi con, đây là việc thay đổi cả phép nước của một vùng. Bà nói ra những điều ấy một cách thản nhiên, như thể đang thỏa thuận một mẻ cá dưới bến sông.

"Chuyện địa bạ... cháu cần thời gian xem lại sổ cũ."

Bà Trưởng Vấn không ép. Bà cầm lại tràng hạt, tiếp tục lần từng hạt gỗ tròn lẳn. Bà biết rõ giá trị của những gì bà đang nắm giữ và sự túng quẫn của người đối diện.

Khang lùi ra đến cửa. Gió bấc thổi thốc vào sân, làm tung những hạt bụi thóc vương trên nền gạch. Khi hắn vừa đặt chân ra khỏi ngưỡng cửa gỗ lim, giọng bà Trưởng Vấn vang lên phía sau, nhẹ tênh như tiếng gió:

"Anh thư lại, hỏi thực một câu. Anh gom thóc, giấu kho, chịu cả tội chém đầu để làm gì? Theo anh, ba năm tới thóc gạo này còn giữ giá đó, hay sẽ lên tới chín quan một thạch?"

Bước chân Khang khựng lại. Hắn không quay đầu. Hắn cảm thấy sống lưng lạnh toát, không phải vì gió, mà vì con số "chín quan" bà vừa nhắc đến. Đó không phải là con số của một người buôn bán bình thường. Một thạch chín quan tiền là giá của những năm loạn lạc, khi người ta không còn nhìn nhau bằng tình nghĩa mà nhìn nhau bằng sự thèm khát miếng ăn.

Khang im lặng. Hắn không ậm ừ, không giải thích. Hắn bước thẳng ra ngõ, đi ngược về phía chợ huyện đang bắt đầu vãn khách. Bóng tối bắt đầu phủ xuống những mái nhà tranh liêu xiêu dọc đường đi.

Trời tối hẳn khi Khang về tới phòng trọ. Hắn không thắp đèn ngay. Hắn ngồi trong bóng tối, nghe tiếng pháo tép nổ đì đùng từ phía xa vọng lại. Mùi mực tàu thấm vào không gian.

Hắn châm một ngọn đèn dầu nhỏ, lấy cuốn sổ Nôm từ dưới gối ra. Trên trang giấy mới nhất, hắn viết dòng chữ: "Bà Trưởng Vấn. 40 thạch. Ba mẫu ruộng họ Trần."

Hắn cầm bút lông, nhìn dòng chữ một lúc lâu. Ngòi bút thấm đậm mực đen. Hắn đưa tay, gạch một đường dứt khoát lên dòng chữ vừa viết. Vết mực loang ra, che lấp cả tên bà Trưởng Vấn và con số bốn mươi thạch.

Hắn viết lại xuống phía dưới, nét chữ nhỏ hơn, sắc hơn: "Hăm sáu tháng Chạp. Giá gạo 2 tiền. Kho thiếu 6 thạch chưa rõ. Ba năm. Chín quan?"

Khang thổi tắt đèn. Trong bóng tối, con số "6" và câu hỏi về giá thóc "9 quan" như vẫn còn hằn trong mắt hắn. Hắn biết, nếu hắn không nhận lời bà Trưởng Vấn, hắn sẽ không có thóc. Nhưng nếu hắn nhận, hắn sẽ không còn là một thư lại chỉ biết chép sổ.

Dưới hiên nhà trọ, tiếng gió rít qua khe cửa nghe như tiếng những hạt thóc rỗng rơi trên mâm đồng.

Khang mở sổ, ghi thêm một dòng cuối cùng vào góc khuất của trang giấy trước khi gấp lại:

"Nợ bà Trưởng Vấn một câu trả lời."