Chương 4: Sợi dây mục và cái ngày đã mất

Thuộc tiểu thuyết Trọng Sinh Dưới Chân Núi Tản

Tác giả: · Thể loại: Huyền Huyễn · Đăng ngày · 2365 từ · khoảng 12 phút đọc

Sợi cước trên tay bác Cả cho hắn xem một bãi đầy nắng và một sợi dây.

Cái tời kéo thuyền của bến Ngọc là một cây gỗ lim nằm ngang, hai đầu có tay quay, dùng để lôi thuyền lên bãi trên những khúc cây lăn. Trong đoạn câm, người ta đang kéo con thuyền của chính bác Cả, quay tời, dây căng, bác cúi xuống đẩy khúc lăn vào cho đúng chỗ. Rồi sợi dây bung ra giữa chừng, không có tiếng, chỉ thấy hai đầu đứt quật ngược lên, thân thuyền trôi lùi lại một gang, và lúc bác ngẩng lên, mặt đã trắng dã, cánh tay phải kết thúc ở chỗ khúc lăn.

Hắn nhớ chuyện này. Hắn nhớ một ông già một tay chèo đò ở đoạn cuối ký ức về làng, cứ tưởng là chuyện xa xôi nào đó. Hoá ra là mùa này, ngay sợi dây này, chỉ có điều đời cũ nó đứt muộn hơn vài ngày, với một con thuyền nhẹ hơn. Hôm nay sợi dây ấy sắp phải lôi một chiếc thuyền mui đen nặng gấp ba, và mười mấy gã đàn ông đang được Hội Đò trả công bằng gạo để quay tời, mà cái thuyền đó nằm trên doi cát là do ai thì hắn biết.

Đêm qua, lúc đợi trăng, hắn đã ngồi tính sổ. Đó là thói quen, hễ có việc lớn là hắn lôi hết cái mình biết ra bày lên, xem còn quân nào: năm nay ai sắp chết, ai sắp phát, mùa màng thế nào. Ký ức về một năm mười sáu tuổi thì nghèo nàn, nhưng cũng vét được một ít, trong đó có một món quý nhất là ngày nước về. Năm ấy lũ tới sớm, cuốn phăng cả sân phơi cá. Sáng nay bà vừa nhai trầu vừa lo nhà sát bãi, hắn đã bảo: "Năm nay nước về sớm, bà ạ," rồi nói ra đúng cái ngày trong tháng Sáu. Bà bảo mày là thầy bói à, mắng hắn nhảm, nhưng bà nhớ. Cái ngày ấy tôi không ghi ra đây được, lúc kể cho tôi ông ấy cũng không biết nó là ngày nào, rồi các người sẽ hiểu vì sao.

Bây giờ thì việc trước mắt là sợi dây.

Hắn đi xuống bãi. Sợi dây tời to bằng cổ tay, bện từ đay, nằm cuộn dưới chân tời. Hắn đi dọc theo nó một đoạn, tới chỗ cách đầu dây chừng bốn sải thì đặt chân lên, thấy nó nhũn hơn chỗ khác một chút, ruột đã mủn vì để ẩm mấy mùa mà vỏ ngoài vẫn đẹp. Người đọc đá đọc mạch cả đời thì đọc một sợi dây đâu có khó.

"Bác Cả," hắn nói, giọng hắn phải gọi là lễ phép, theo đúng cái lễ phép của một vị chân nhân: "Dây này mục ở đoạn thứ tư. Hãy thay đi."

Bác Cả Bền là người to như cái cối đá, bốn mươi tám tuổi, đang cởi trần. Bác quay lại nhìn thằng nhóc gầy nhẳng.

"Hãy thay đi," bác nhắc lại, không hề giận, thấy hay. Cả đám đàn ông cười ầm. "Cái thằng ranh nhà bà Nhàn. Sợi dây này tao bện, tao kéo thuyền từ hồi bố mày còn cởi truồng. Đi về! Hãy lui!"

Hoá ra cái chữ "hãy lui" đã đi khắp bến từ tối qua, cái Mây làm việc nhanh thật.

Hắn đứng đó, lửa nóng hai bên tai. Đứng đây nói nữa thì càng bị cười, lấy dao cứa dây thì bị đập. Hắn nhìn quanh bãi, rồi nhìn thấy bà mình đang ngồi vá lưới trên bờ cát, cách chỗ đó độ hai chục bước, và hắn nghĩ tới một điều mà một vị chân nhân không bao giờ nghĩ tới, chỉ thằng cháu mới biết.

Bà Nhàn và bác Cả Bền cãi nhau bốn mươi năm rồi. Không ai nhớ từ chuyện gì, nghe nói từ một con gà. Hắn ngồi xuống cạnh bà, cầm lấy một đầu lưới, nói nhỏ:

"Bà ơi, bác Cả bảo dây tời của bác ấy bện mười năm chưa mục. Cháu thấy mềm mềm ở đoạn gần đầu. Mà bác ấy bảo đàn bà không biết gì về dây."

Câu cuối là hắn thêm.

Bà ngừng tay, nhổ bã trầu, chống tay đứng dậy, đi thẳng xuống bãi, cái lưng còng hùng hổ như mũi thuyền rẽ nước.

Tôi không ghi lại được hết những gì bà nói hôm ấy. Nó bắt đầu từ sợi dây, đi qua con gà, qua bố bác Cả, qua một mùa nước năm nào, trở lại sợi dây, và kết thúc bằng câu: "Bền ơi là Bền, cái tay mày bện dây như đàn bà chửa bện tóc, tao bảo cho mà biết, cái dây ấy mục từ đời nảo đời nao rồi, mày mở ra cho tao xem, mày mà dám mở ra!" Cả bãi đã dừng tay lại xem. Bác Cả đỏ từ cổ lên tới tai, giật lấy con dao ở tay thằng con, xách sợi dây lên, đi tới cái đoạn bà vừa dẫm chân vào, rạch một nhát thật mạnh để cho cả làng thấy.

Vỏ đay tách ra. Bên trong là một thứ bùi nhùi màu đen, bở tơi, mùi mốc xông lên.

Cả bãi im.

Bác Cả đứng nhìn đoạn dây trong tay, rồi nhìn cái thuyền mui đen nặng hàng chục người khiêng, rồi nhìn bàn tay phải của mình, tôi nghĩ bác cũng không hiểu vì sao mình nhìn nó. Bà Nhàn nhai trầu, hất hàm một cái, đi về.

Sợi cước trên tay bác Cả đứt.

Nó căng lên, sáng lên một chớp, rồi tắt, chẳng có tiếng gì, và lúc ấy, ở trong đầu hắn, có cái gì đó tuột.

Người đi lưới biết cảm giác này. Một nút ở mép lưới bị đứt, ban đầu chẳng thấy gì, rồi cả một hàng mắt lưới chạy sụt xuống, sột sột sột, nhanh hơn tay mình túm. Hắn đứng giữa bãi, tay còn cầm mảnh lưới, cảm thấy nó đi qua sau trán rất nhanh, rồi hết.

Hắn nhìn quanh. Sông vẫn là sông. Hắn nhớ hết các mạch khí Đạo Sơn, tên mười hai trưởng lão, ba mươi sáu thế kiếm, chẳng đau đớn gì. Không có gì mất cả, hắn nghĩ.

---

Trưa, bà xới cho hắn bát cháo cá giếc, tâm trạng rất tốt, cái tâm trạng của người vừa thắng trận bốn mươi năm.

"Thằng Bền xám hết cả mặt, mày thấy không. Tí nữa nó mà sang xin lỗi thì tao bảo nó đem con gà sang trả. À này." Bà vét đáy nồi. "Cái ngày nước về mày nói sáng nay là ngày nào, nói lại bà nghe, để bà bảo ông Tư với mấy nhà dưới bãi, tin hay không thì tuỳ, ngày nào ấy nhỉ?"

Hắn mở miệng.

Trong miệng hắn không có gì.

Hắn biết mình đã nói ra một ngày. Hắn nhớ cái lúc đang nói, nhớ bà mắng hắn nhảm, nhớ năm ấy lũ tới sớm. Hắn đi tới chỗ cái ngày đó vẫn nằm, đưa tay vào, và chỗ đó trống trơn, phẳng lì, giống như chưa từng có gì ở đấy.

"Tháng..." Hắn nói. "Tháng Sáu..."

"Tháng Sáu thì tao cũng biết. Ngày nào?"

Hắn đặt bát xuống rất chậm.

Hắn đi tìm xem mình đã nhớ cái ngày đó bằng cách nào. Trí nhớ người ta đâu có nằm thành từng mục, một thằng nhóc thì làm gì biết ngày lũ. Hắn biết, vì hắn nhớ năm đó bác Cả một tay không kéo nổi thuyền, cả bến phải sang giúp, đúng hôm nước lên, trước hôm giỗ ai đó ba ngày. Cái ngày ấy buộc vào cái cánh tay ấy. Hắn vừa đổi cánh tay. Cánh tay ấy không còn cụt nữa thì hàng mắt lưới treo dưới nó tuột hết.

Dùng là tắt, và cái gì nối sau nó cũng tắt theo.

Bà đang nói gì đó, hắn không nghe. Có một thứ lạnh đang đi lên từ dưới bụng, thứ lạnh mà sông Đà đêm qua cũng chưa bằng. Vì đâu phải chỉ có một cái ngày. Hắn còn mất cái gì nữa? Có ai đó trong làng năm nay đáng lẽ hắn nên nhớ, giờ không còn nhớ nữa không? Hắn lấy gì mà biết? Muốn biết mình đã quên cái gì thì phải nhớ cái đó. Hắn lôi cả bản sổ đêm qua ra, đếm lại từng món, món nào cũng có vẻ còn, nhưng biết đâu sổ đã ngắn đi mà hắn không hay.

Hắn nhìn qua bờ rào dâm bụt. Cái Mây đang đứng phơi quần áo, sợi cước vắt trên vai nó, sáng đều.

Nếu sợi đó tắt thì sao?

Lần này thì hắn nghĩ cho hết. Sợi đó tắt nghĩa là nó không lên thuyền nữa, hắn đổi được rồi. Và cái gì nối sau cái đêm đó sẽ tuột. Cái gì nối sau cái đêm đó? Cái dòng sổ ở trạm thu, năm mười bảy tuổi, chén nước hắn đã uống nốt. Toàn bộ những gì hắn biết về chuyện đã xảy ra với cái Mây. Toàn bộ cái lý do hắn đang ngồi đây lo cho nó.

Hắn sẽ đạt được đúng điều hắn muốn, xong hắn sẽ không biết vì sao mình muốn.

"Này." Bà gõ đũa vào bát hắn. "Tao hỏi mày ngày nào. Lại ngớ ra rồi. Ăn đi rồi hẵng cãi."

"Cháu quên mất rồi, bà."

Bà nhìn hắn. Hắn thấy cái miệng bà đã sẵn sàng để chửi. Không hiểu sao bà lại thôi, chỉ đẩy bát cháo về phía hắn thêm một chút.

---

Trưa nắng, bà nằm xuống cái chõng ngoài hiên, kéo nón che mặt. Hắn xin bà một cuộn đay vụn, vào ngồi trong xó bếp cho mát.

Trên núi, khi một trưởng lão cần giữ điều gì cho khỏi lạc mất, người ta chép vào ngọc giản. Ở đây không có ngọc giản, giấy thì nhà hắn không có, chữ thì ở bến Ngọc chỉ ông Trùm và nhà ông Diêm đọc được, và một thằng nhóc kéo lưới không được biết chữ. Hắn nghĩ một lúc rồi bắt đầu buộc nút. Một nút đơn là việc, nút kép là người, nút có vòng là ngày tháng, khoảng cách giữa hai nút bằng một đốt tay hay hai đốt tay thì nghĩa khác đi, và giữa các nút hắn xỏ thêm hạt đay, hạt tre, mẩu vỏ ốc, mỗi thứ một nghĩa riêng chỉ mình hắn nhớ. Hắn nghĩ ra rất nhanh, những ngón tay chai của thằng nhóc buộc thoăn thoắt như đã buộc từ trước. Một thứ chữ riêng, trên đời không ai đọc được ngoài hắn. Ông ấy kể tới đây còn có vẻ tự hào lắm. Chuyện đó để sau.

Hắn ghi những gì quan trọng nhất, ghi như người sắp chết đọc di chúc. Cái Mây, nợ, thượng nguồn, mười bảy tuổi. Bà, mùa nước, năm mười tám, chết đói. Thằng Trạch, đâm, sau lưng. Buộc xong hắn quấn sợi dây vào bụng, dưới áo. Vậy là dù có tuột thì còn có cái để đọc. Một người xa lạ tên Đinh Vũ Sơn sau này sẽ đọc những cái nút đó và phải tin lời một ông già đã từng ngồi đây. Hắn thấy cái ý đó buồn cười, mà cười không nổi.

Phần trong đầu hắn lúc ấy là ông ấy kể tôi nghe sau này, lúc còn nhớ được cái nút nào ra cái nút nào, tôi chỉ chép lại. Tôi viết tới đây phải nghỉ một chút. Trời trở gió, cái chân hỏng của tôi lại nhức.

Nhà nghèo, bếp là ba hòn đá kê nồi đã đen vì khói, hắn từ bé đã thấy chúng ở đó, chưa bao giờ nghĩ gì về chúng. Nồi cháo bắc xuống đã lâu, tro đã xám. Hắn ngồi tựa vách, bàn tay buông xuống cạnh hòn đá gần nhất, rồi rụt lại.

Lửa tắt từ lâu rồi, đá phải nguội. Hòn đá này ấm, âm ấm từ bên trong, một thứ ấm rất nhẹ và đều, khác hẳn cái nóng của tro. Hắn đặt lòng bàn tay lên, nhắm mắt, hít một hơi theo phép, thật chậm, thật nhỏ.

Không đau. Lần đầu tiên từ sáng hôm qua, hít vào mà không đau. Có một sợi gì đó, mảnh hơn sợi tóc, từ hòn đá đi vào gan bàn tay, mát, khô, thơm mùi đá trên cao, hắn nhận ra ngay, như người xa nhà trăm năm ngửi thấy khói bếp nhà mình. Sơn khí.

Ở đây, dưới chân núi, ở cái bến sặc mùi cá này, trong xó bếp nhà một bà già vá lưới.

Sơn khí đâu có tự đi xuống. Nó đọng ở đá trên cao, muốn có thì phải lên mà lấy. Hắn cúi sát xuống soi. Thớ đá sẫm, có vân xám chạy nghiêng, thứ đá này ở ven sông không có. Cả cõi này hắn chỉ biết nó ở đúng một chỗ: thềm đá phía sau chính điện, trên đỉnh Tản, nơi hắn đã ngồi hai trăm năm.

Có người đã khuân ba hòn đá từ đỉnh núi xuống đây, rồi đem kê nồi nấu cháo.

"Bà," hắn gọi, khẽ, về phía hiên. "Ba hòn đá này ở đâu ra đấy hả bà?"

Tiếng ngáy dưới cái nón ngừng lại một nhịp, rất ngắn, rồi tiếp tục, đều đều. Hắn đã nghe đủ người giả vờ ngủ để biết. Hắn không gọi nữa.

Chiều xuống, hắn sang bên kia bờ rào lúc cái Mây đang chẻ củi. Lần này hắn ngồi xổm xuống trước.

"Mày có muốn nghe một cách kiếm ba mươi bơ muối không?" Hắn hỏi. "Tao hỏi mày trước đấy."

Nó ngừng dao, nhìn hắn, nghi ngờ. "Cách gì?"

"Ở khúc sông này, con cá nào đắt nhất?"

Nó nhìn hắn thêm một lúc. Rồi mặt nó từ từ thay đổi, vì nó nhanh lắm, và nó vội nhìn quanh xem có ai nghe thấy không.

"Mày điên à," nó thì thào. "Ở đấy có ông Cụt."