Chương 4: Hai bản, một khúc sông

Thuộc tiểu thuyết Vé Vào Miền Cổ Tích

Tác giả: · Thể loại: Vô Hạn Lưu · Đăng ngày · 1897 từ · khoảng 9 phút đọc

Ngày thứ ba tại làng bắt đầu bằng mùi nước tiểu trâu và tiếng thoi đưa khô khốc. Đặng Thục Trinh mở mắt trên chõng tre, xương sống đau nhức. Dưới ánh sáng lờ mờ, cô nheo mắt nhìn những vết gạch trên tường đất. Hai gạch. Người đàn ông mặc áo kẻ đã biến mất. Ký ức về anh ta mỏng dần, chỉ còn là khoảng trống vô nghĩa. Cô lật tấm vé in ti-pô trong túi áo. Mực đỏ vẫn thẫm, nhưng dải màu sạm ở mép răng cưa đã ăn sâu thêm. "Dậy đi thôi, con Tấm." Tiếng mụ dì ghẻ từ sân vọng vào, đặc quánh như nhựa trám. Trinh bước ra sân đình, nơi mười một người còn lại đang đứng tụm dưới gốc gạo. Kiêm tựa lưng vào bệ đá, mắt dán vào con đường dẫn ra giếng làng. Bà Sáu Thìn đứng cạnh Nhân, hai bàn tay đan chặt. "Trinh, chị xem cái này." Nhân chìa tay ra. Một vệt chàm sẫm nổi trên mu bàn tay cậu, hình đúng nét chữ "Nhân", đang nhạt dần. Trinh nhìn vệt chàm rồi hướng mắt ra phía giếng. "Hôm nay là đoạn con cá bống bị bắt," Trinh nói khản đặc. "Trong tích tôi làm, mụ dì ghẻ sẽ lừa con Tấm đi chăn trâu đồng xa để ở nhà bắt cá bống làm thịt. Chúng ta phải để điều đó xảy ra." Bà Sáu Thìn đột ngột ngắt lời: "Không đúng. Cô Trinh nói không đúng." Người đàn bà lớn tuổi nhất nhóm lắc đầu quậy quậy: "Bản tôi nghe không phải thế. Chỗ tôi, bà dì ghẻ không bắt cá bống. Bà ta chỉ mắng rồi bắt Tấm đổ cá vào chậu cho bà ấy xem. Con cá bống sau đó được con Cám thả trộm về ao. Nó không chết." Kiêm nhíu mày: "Thả trộm? Bản nào mà lạ thế bà?" "Bản truyền miệng ở làng tôi từ đời cụ nội. Cụ kể con Bống là hóa thân của mẹ con Tấm. Mẹ không chết lần hai dưới tay dì ghẻ được. Nếu chúng ta để nó bị ăn thịt, nghĩa là chúng ta làm sai vai người tốt. Sai vai là chết." Trinh bước tới gần bà Sáu: "Bà nghe bản đó ở đâu? Chính xác là năm nào?" "Năm tôi lên tám. Ở làng Chùa dưới chân núi. Cả làng ai cũng kể thế." "Đó là dị bản địa phương," Trinh khẳng định. "Bản in phổ thông mà mười người ở đây đều biết là bản con bống bị ăn thịt. Chúng ta đang ở trong một cái khuôn in. Nếu bản thảo đi một đường mà bà dập khuôn theo đường khác, trang giấy sẽ rách." "Nhưng nếu bản của cô mới là bản sai thì sao? Cô nhìn cái giếng kia đi. Bản của cô là cá bống ở ao. Ở đây là giếng. Ngay từ đầu nó đã không khớp với bản in trong đầu cô rồi." Kiêm cắt ngang: "Chốt lại, nếu làm theo bản bà Sáu mà con bống vốn phải chết thì ai chịu trách nhiệm?" "Mép vé của tôi sẽ sạm thêm nấc nữa, hoặc một ai đó sẽ biến mất." Nhân nhìn vệt chàm đang mờ đi trên tay mình, mặt cắt không còn giọt máu. Trinh nhìn sang mụ dì ghẻ đang tỉa móng tay bên hiên nhà. Cô ra hiệu cho cả nhóm lùi sâu vào bóng tối dưới gốc gạo rồi bắt đầu liệt kê. "Bà Sáu, bản của bà có chi tiết con Cám gọi 'Chị Tấm ơi, chị Tấm, đầu chị lội bùn' không?" Bà Sáu gật đầu: "Có. Nó bảo Tấm hụp cho kỹ kẻo về dì mắng." "Khớp một. Kiêm, anh thấy con Cám sáng nay cầm cái gì?" "Một cái giỏ tre. Nó vừa đi ngang qua tôi, giỏ không có cá, chỉ có vài cọng rong." "Giống cả hai bản. Vậy sau đó con Tấm về tìm bống bằng cách nào?" "Nó gọi 'Bống bống bang bang'. Nhưng không thấy cá nổi lên, nó khóc. Bụt hiện lên bảo cá đã về ao sâu, không phải chết." Trinh lắc đầu: "Bản của tôi, Tấm gọi xong thì chỉ thấy cục máu nổi lên. Bụt bảo cá bị ăn thịt rồi, bảo Tấm tìm xương cá bỏ vào bốn cái hũ, chôn ở bốn chân giường." Nhân chen vào: "Tôi thấy mụ dì ghẻ đang nhóm bếp. Mùi khói này không giống mùi nấu cá." "Khói rơm," Kiêm xác nhận. Trinh nheo mắt. Trên bậu cửa sổ nhà mụ dì ghẻ có ba cái bát sứ cũ xếp hàng ngang. Trong bản thảo của cô, mụ chỉ dùng một cái bát đựng xương. "Mụ ta đang chuẩn bị ba cái bát. Bản của tôi không có chi tiết này. Bản của bà Sáu có không?" Bà Sáu Thìn ngập ngừng: "Tôi không nhớ chi tiết bát đũa." Mụ dì ghẻ bước xuống sân, tay cầm roi mây đi thẳng về phía Trinh. Cả nhóm nín thở. "Tấm! Mày còn đứng đấy à? Con Cám đi chăn trâu từ lâu rồi. Mày dắt trâu ra đồng xa mà chăn, chớ có chăn đồng gần làng bắt mất trâu nghe không?" Trinh cúi đầu: "Thưa u, con đi ngay." "U cái gì mà u? Mày gọi tao là dì cơ mà? Nay mày đổ đốn thế à?" Trinh khựng lại. Cô vừa gọi sai danh xưng. "Con xin lỗi dì, con đi ngay." Mụ dì ghẻ hừ lạnh rồi quay sang nhìn Nhân. "Còn thằng này, mày tên gì nhỉ? Tao quên mất tên mày rồi." Nhân tái mặt. Trinh biết nếu Nhân nói tên thật, cậu sẽ bị gạch khỏi thực tại. Cô phải chỉ ra chỗ lệch để đánh lạc hướng. "Dì ơi, con Bống ở giếng làng hôm nay hình như không ăn cám." Mụ dì ghẻ dừng lại, ánh mắt trống rỗng đầy đe dọa. "Mày bảo sao?" "Con bảo con Bống không ăn cám dì cho. Nó chỉ đợi bát cơm hẩm của con thôi. Dì không cần phí công ra giếng gọi nó làm gì." Trinh vừa phủ định hành động tương lai của mụ. Cô đang trực tiếp hiệu đính thực tại. Một cảm giác tê dại chạy dọc sống lưng. Cô móc tấm vé ra. Dải màu sạm đen nhích thêm một nấc rõ rệt. Răng cưa thứ hai biến mất. "Con Cám... à không, con kia!" Mụ dì ghẻ quát lớn rồi khựng lại. Mụ gọi trệch sang tên của đứa con gái mình rồi mới đổi thành cách gọi xấc xược thường ngày. Trinh nghe rõ cả hai tiếng gọi ấy. Cô không nghĩ ngợi, lập tức cúi xuống giả vờ sửa lại quai dép lê để giấu đi sự bàng hoàng. Mụ dì ghẻ lẩm bẩm gì đó rồi quay người vào bếp, không nhìn Nhân nữa. Nhân đổ sụp xuống đất. Kiêm đỡ cậu dậy, nhìn Trinh: "Mép vé sạm thêm rồi?" "Hai nấc. Tôi vừa phủ nhận hành động của mụ dì ghẻ. Đó là lỗi sai chí tử." "Vậy giờ theo bản nào?" Bà Sáu Thìn run giọng. Trinh nhìn mặt trời lên cao quá ngọn cây gạo. Cô thấy cái Tấm thật đang lững thũng đi về phía giếng với chiếc giỏ không. "Không theo bản nào cả. Khi hai bản thảo đánh nhau, người hiệu đính phải tin vào bản đang nằm trên bàn. Chúng ta sẽ bám theo những gì cái giếng này cho thấy. Kiêm, anh theo tôi. Bà Sáu và Nhân ở lại canh chừng cái bếp." Trinh và Kiêm nấp sau bụi tre. Tiếng gầu nước va vào thành giếng chát chúa. Cái Tấm đứng đó nhìn xuống dòng nước sâu thẳm. "Bống bống bang bang," cái Tấm gọi, giọng trong trẻo rợn người. Một bóng đen từ dưới giếng trồi lên. Trinh nín thở. Thứ đang nổi lên mặt nước không phải một con cá nhỏ. Đó là một vật tròn, xám xịt, to bằng cái đấu, phập phồng như lá phổi ngâm nước. Vật đó không ăn cơm. Nó há miệng rộng huếch, nuốt chửng cả nắm cơm lẫn cái bát sứ rồi phun ra búng nước đen ngòm. Cái Tấm không khóc. Nó đứng dậy, phủi tay áo rồi đi về phía cổng làng, thản nhiên như thể việc con cá biến thành quái vật là hiển nhiên. "Cái gì thế kia?" Kiêm thì thầm. Trinh lục lại ký ức hiệu đính. Không bản nào mô tả con cá bống như một khối thịt. Bà Sáu Thìn và Nhân chạy tới. "Cá đâu? Có máu không?" Bà Sáu dồn dập. "Không có máu. Nhưng nó nuốt luôn cả bát," Kiêm đáp. Trinh nhìn xuống mặt giếng. Tích truyện đang tự viết lại bằng thứ ngôn ngữ lạ. "Bà Sáu, bản của bà có chi tiết con cá nuốt bát không?" "Không bao giờ tôi nghe thấy chuyện đó." "Bản của tôi cũng không. Có một bản khác đang chạy và chúng ta vừa để nó trôi qua." Nhân nhìn bàn tay mình. Vệt chàm đậm lại đôi chút nhưng cái tên vẫn chưa rõ ràng. Cậu thoát được việc bị gạch tên, nhưng cái giá là một yếu tố nằm ngoài kiểm soát. Cộc. Cộc. Tiếng mõ làng vang lên. Câu tiếp theo, tiếng mõ vẫn gõ đều đặn. Cộc. "Thằng mõ đang gọi hội," Kiêm nói. "Nhưng hội làng trong Tấm Cám phải sau đoạn này lâu lắm chứ?" Trinh nhìn về phía cây gạo. Khoảnh đất trống bốc lên làn sương mù màu chì. Cô chợt nhớ lại dòng chữ 'Sống đúng vai' trên vé có một vệt mực lem che khuất. "Chúng ta phải đến sân đình. Con cá bống không bị ăn thịt, cũng không được thả. Nó đã biến đổi. Nhân vật tiếp theo xuất hiện sẽ không phải người chúng ta mong đợi." "Ý chị là Bụt?" Trinh không trả lời. Bản thảo đang lỗi nặng ở chính nền giấy. Khi cả nhóm bước tới sân đình, họ thấy mụ dì ghẻ và cái Cám đã đứng sẵn. Mụ dì ghẻ đặt ba cái bát sứ xuống khoảnh đất trống. "Dì ơi, sao dì lại cúng con Bống ở đây?" "Im mồm. Đây là dọn chỗ cho khách." Mép vé của Trinh nóng ran. Dải màu sạm đen rung rinh lan rộng. Nó tiến về phía tên cô. Trinh nhận ra sai lầm. Trong nghề in, đôi khi người ta thay toàn bộ bản kẽm giữa chừng. Trên khoảnh đất trống, sương mù tụ lại thành hình một người đàn ông mặc áo kẻ sọc. Đó là người đã bị gạch tên ở ngày thứ nhất. Ông ta đứng đó, đôi mắt trắng dã nhìn chằm chằm nhóm người. Trên tay ông ta là tấm vé đã sạm đen hoàn toàn. "Ông ấy quay lại rồi?" Nhân lắp bắp. "Không phải. Ông ấy vừa được hiệu đính thành một vai mới." Người đàn ông áo kẻ từ từ mở miệng. Tiếng lách cách của khung cửi thoát ra từ đó. "Sống... đúng... vai..." Trinh lật tấm vé. Hai nấc sạm, không thêm nấc nào. Mép giấy vẫn nguyên, chưa có lỗ bấm nào. Cô quay sang bà Sáu. "Bản của bà có câu ấy không?" Bà Sáu lắc đầu. "Bản của tôi cũng không."